Thông tư số 08/2026/TT-BTC: Mảnh ghép quan trọng cho lộ trình nâng hạng thị trường

Mở rộng cửa cho nhà đầu tư nước ngoài

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu trọng tâm của Thông tư số 08/2026/TT-BTC là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn ngoại tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam, bảo đảm lộ trình để cổ phiếu Việt Nam được cơ cấu vào chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell từ tháng 9/2026, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn, ổn định cho hệ thống giao dịch và thanh toán.

Điểm thay đổi đáng chú ý đầu tiên của Thông tư số 08/2026/TT-BTC là bổ sung phương thức giao dịch mới cho nhà đầu tư nước ngoài. Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài được phép đặt lệnh giao dịch thông qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện, thay vì bắt buộc phải trực tiếp mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán trong nước như trước đây.

Với cơ chế này, nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải đăng ký mã số giao dịch chứng khoán, mở tài khoản lưu ký tại thành viên lưu ký và thực hiện thanh toán, lưu ký thông qua hệ thống của Việt Nam. Tuy nhiên, việc không phải ký thêm hợp đồng và mở tài khoản giao dịch tại từng công ty chứng khoán trong nước giúp giảm đáng kể thời gian, thủ tục hành chính, đặc biệt thuận lợi đối với các quỹ lớn và tổ chức đầu tư toàn cầu vốn đã quen làm việc thông qua các nhà môi giới quốc tế.

Thông tư đồng thời bổ sung khung pháp lý cho mô hình này, bao gồm định nghĩa về tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện; quy định trách nhiệm của tổ chức đại diện và công ty chứng khoán trong nước; yêu cầu tối thiểu về hợp đồng giữa các bên; cũng như các nghĩa vụ về nhận lệnh, kiểm soát giao dịch, quản lý dữ liệu và nhận biết khách hàng.

“Làm mềm” cơ chế giao dịch không yêu cầu có tiền trước

Một nội dung khác thu hút sự quan tâm của thị trường là điều chỉnh cơ chế xử lý vi phạm đối với giao dịch không yêu cầu có đủ tiền trước (Non Pre-funding – NPF) của nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức.

Theo Thông tư số 08/2026/TT-BTC, trong trường hợp nhà đầu tư nước ngoài vi phạm nghĩa vụ thanh toán giao dịch NPF, công ty chứng khoán chỉ có trách nhiệm báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam trong ngày phát sinh vi phạm, không thực hiện công bố thông tin ra thị trường như trước đây.

Cơ chế xử lý vi phạm được thiết kế theo hướng phân tầng: vi phạm lần đầu sẽ bị đình chỉ giao dịch NPF trong 7 ngày giao dịch liên tục; trường hợp trong vòng 30 ngày giao dịch có từ 3 lần vi phạm trở lên sẽ bị đình chỉ NPF trong 180 ngày. Trong thời gian bị đình chỉ, nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ tiền trên tài khoản lưu ký khi đặt lệnh mua cổ phiếu.

Cách tiếp cận này được đánh giá là giúp giảm rủi ro về mặt danh tiếng cho các quỹ, đồng thời vẫn duy trì kỷ luật thanh toán và an toàn hệ thống.

Thông tư số 08/2026/TT-BTC cũng bãi bỏ việc giới hạn danh mục chứng khoán được phép giao dịch NPF. Trước đây, việc hạn chế này gây khó khăn cho các quỹ đầu tư, đặc biệt là các quỹ mô phỏng chỉ số, trong trường hợp cổ phiếu bị hạn chế lại nằm trong cơ cấu chỉ số tham chiếu.

Để xử lý các rủi ro pháp lý phát sinh khi nhà đầu tư nước ngoài không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, Thông tư cho phép công ty chứng khoán có thể nhận lệnh NPF đối với cổ phiếu của chính mình, công ty mẹ hoặc công ty cùng tập đoàn, với điều kiện có thỏa thuận chuyển quyền sở hữu số cổ phiếu đó cho một công ty chứng khoán khác. Cơ chế này giúp đảm bảo thu hồi chi phí, đồng thời tránh xung đột với các quy định về sở hữu chéo, mua lại cổ phiếu và pháp luật liên quan.

Đặt nền móng cho giai đoạn phát triển mới của thị trường

Bên cạnh các nội dung về giao dịch, Thông tư số 08/2026/TT-BTC còn bổ sung quy định cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở hai tài khoản giao dịch. Quy định này phù hợp với Nghị định 245/2025/NĐ-CP, theo đó các công ty quản lý quỹ nước ngoài được cấp hai mã số giao dịch chứng khoán.

Cụ thể, một tài khoản được sử dụng cho hoạt động giao dịch của chính công ty quản lý quỹ; tài khoản còn lại phục vụ hoạt động quản lý, giao dịch cho khách hàng. Việc tách bạch này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch của dòng tiền, hỗ trợ công tác giám sát và quản trị rủi ro, đặc biệt đối với các quỹ có quy mô lớn và hoạt động đa quốc gia.

Thông tư số 08/2026/TT-BTC không nhằm tác động đến biến động giá cổ phiếu trong ngắn hạn, nhưng lại mang ý nghĩa đặt nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho dòng vốn ngoại trong giai đoạn 2026–2030. Việc tháo gỡ các nút thắt về thủ tục, điều chỉnh cơ chế giao dịch theo hướng linh hoạt hơn và tiệm cận thông lệ quốc tế được xem là điều kiện cần để thị trường chứng khoán Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng.

Trong bối cảnh đó, các nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, cổ phiếu nằm trong rổ chỉ số FTSE, MSCI, các ngân hàng còn dư địa room ngoại, cùng các công ty chứng khoán và đơn vị cung cấp hạ tầng thị trường được đánh giá là những đối tượng hưởng lợi gián tiếp từ cải cách này.

Tìm hiểu Thông tư số 08/2026/TT-BTCtại đây.