Thị trường thiếu nhân lực có tay nghề, thừa lao động phổ thông

Doanh nghiệp tuyển mãi không đủ người

4 tháng nay, ông Bùi Đình Trung - Giám đốc Công ty Thiết kế kiến trúc ACM (phường Ba Đình, Hà Nội) đau đầu vì không tuyển đủ nhân sự phục vụ công trình cao điểm những tháng cuối năm.

Ông Trung cho hay, công ty ông chuyên về thiết kế, thi công các công trình biệt thự, nhà vườn, khu nghỉ dưỡng cao cấp. Do đó, ngoài đội ngũ kiến trúc sư và nhân viên thiết kế chuyên nghiệp, công ty luôn có nhu cầu tuyển nhân sự tay nghề cao mảng thi công sân vườn, thi công các hạng mục chuyên biệt của nhà vườn, biệt thự tân cổ điển...

“Tuyển thợ nề, thợ xây thì dễ, tuyển người có kinh nghiệm sâu, tay nghề cao để triển khai hạng mục đặc thù trong nhóm này khó vô cùng, dù mức lương chúng tôi đưa ra cực kỳ hấp dẫn so với mặt bằng chung”, ông Trung nói.

Cũng theo ông Trung, nhóm thợ thi công tay nghề cao, ngoài hưởng lương cao của công ty còn được nhận “thưởng nóng” của không ít chủ đầu tư. “Công trình thỏa mãn thẩm mĩ, tiến độ, chủ đầu tư không tiếc tiền thưởng”, ông Trung nói.

Để bù đắp khoảng trống thiếu nhân sự và không mất khách hàng, ông Trung phải luân phiên, gối đầu nhân sự cho các công trình, đồng thời chấp nhận thuê lại nhân sự của các công ty, công trình khác với giá cao.

“Có những hạng mục khó, chúng tôi trả công nhật lên tới 1,5 triệu đồng/ngày cũng không tuyển được đủ người”, ông Trung than thở.

Cũng “vật vã” tuyển người như ông Trung, ông Nguyễn Đức Bình – Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thi công cầu đường Thanh Hà (phường Phương Liệt, Hà Nội) đang đau đầu vì thiếu nhân sự tay nghề cao.

“Chúng tôi đang thi công một công trình lớn tại miền Bắc, rất cần thợ vận hành máy xây dựng siêu trường siêu trọng. Hơn nửa năm nay, doanh nghiệp vẫn chưa tuyển được ½ nhu cầu. Với các thiết bị công nghiệp hiện đại, chúng tôi không dám hạ tiêu chí, tiêu chuẩn vì đòi hỏi quy trình an toàn rất nghiêm ngặt, do đó quá trình “đói” nhân sự càng kéo dài”, ông Bình cho hay.

Theo đánh giá của ông Bình, tình trạng lệch pha cung – cầu khi nhiều lao động thất nghiệp còn doanh nghiệp “đói” người kéo dài không chỉ gây khó khăn cho người lao động và doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Đào tạo chưa gắn với nhu cầu

Trái ngược với tình trạng “khát” nhân lực kỹ thuật, thị trường lao động ghi nhận tình trạng dư thừa lao động phổ thông. Tại các trung tâm giới thiệu việc làm, số lượng lao động không qua đào tạo hoặc chỉ có trình độ cơ bản chiếm tỉ lệ lớn. Tuy nhiên, cơ hội việc làm ổn định cho nhóm này ngày càng thu hẹp.

Tại Hà Nội, theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong tháng 1.2026, Thành phố có khoảng 40.000 vị trí việc làm cần tuyển. Trong đó, nhu cầu tuyển lao động có bằng cấp chiếm hơn 50% tổng nhu cầu. Thế nhưng, ở chiều ngược lại, phía ứng tuyển chiếm tỉ lệ đông đảo là lao động phổ thông, nhân lực không bằng cấp.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hộ cho rằng, một trong những nguyên nhân cốt lõi của nghịch lý này là hệ thống đào tạo nghề chưa gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Tình trạng thiếu lao động có tay nghề khiến nhiều doanh nghiệp không thể mở rộng sản xuất hoặc phải hoạt động dưới công suất. Việc tuyển dụng kéo dài làm tăng chi phí, chậm tiến độ đơn hàng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

Ở chiều ngược lại, lao động phổ thông dư thừa dẫn đến tỉ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm cao, thu nhập bấp bênh, đời sống khó khăn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến thị trường lao động thiếu ổn định, gia tăng lao động phi chính thức và áp lực an sinh xã hội.

“Về lâu dài, sự lệch pha cung – cầu lao động còn làm năng suất lao động quốc gia tăng chậm, cản trở quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế dựa trên công nghệ và giá trị gia tăng cao”, bà Hương nhận định.

Để giải quyết nghịch lý này, bà Hương đưa ra các giải pháp căn bản, trong đó doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến tiếp nhận học viên thực tập và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Mô hình “đào tạo kép” – kết hợp học tại trường và làm việc tại doanh nghiệp sẽ là hướng đi hiệu quả.

Song song với cải cách đào tạo, cần thay đổi nhận thức của xã hội về giá trị của học nghề. Lao động kỹ thuật có tay nghề cao hiện nay không chỉ có thu nhập tốt, mà còn có cơ hội thăng tiến rõ ràng. Việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh ngay từ bậc phổ thông là yếu tố then chốt để cân bằng lại cung – cầu lao động.