Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới với tư duy mới về khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Ảnh: Cường Ngô
Đó là chuyển từ tư duy thu hút đầu tư đơn thuần sang tư duy phát triển hệ sinh thái FDI hiện đại, hiệu quả, bền vững và gắn kết chặt chẽ với nội lực nền kinh tế.
Tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định. Không có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên và nhà quản trị giỏi thì không thể thu hút, giữ chân các dự án công nghệ cao, cũng không thể chuyển từ gia công, lắp ráp sang thiết kế, nghiên cứu, sản xuất sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao”.
Đây là lời nhắc mạnh mẽ về “nút thắt” quan trọng nhất trong quá trình nâng cấp mô hình tăng trưởng: con người.
Trong gần 40 năm thu hút FDI, Việt Nam đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn lớn. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy một hạn chế kéo dài: Việt Nam chủ yếu tham gia vào các công đoạn gia công, lắp ráp.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu của chuỗi sản xuất toàn cầu: kỹ năng kỹ thuật, ngoại ngữ, tư duy sáng tạo và năng lực quản trị còn hạn chế. Điều này khiến hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI chưa tương xứng với quy mô thu hút.
Một vấn đề mang tính chiến lược được đặt ra là: làm thế nào để người Việt Nam từng bước đảm nhận các vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế và vận hành chuỗi cung ứng trong doanh nghiệp FDI. Bởi khi người lao động Việt Nam có thể tham gia vào các vị trí “lõi” trong doanh nghiệp FDI, giá trị lan tỏa của khu vực này sẽ được nâng lên rõ rệt. Khi đó, FDI không chỉ mang lại vốn, mà còn mang theo công nghệ, kỹ năng quản trị và tri thức sản xuất hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một chiến lược tổng thể và dài hạn về phát triển nguồn nhân lực. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thúc đẩy cải cách giáo dục nghề nghiệp và đại học theo hướng thực chất, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp FDI đẩy mạnh đào tạo nhân lực tại chỗ.
Doanh nghiệp trong nước cũng cần chủ động nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thay vì chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ.
Tổ chức Công đoàn cũng có vai trò quan trọng trong việc phát triển sâu rộng phong trào “Lao động giỏi; Năng suất cao; Thu nhập tốt” trong cộng đồng doanh nghiệp FDI.
Và quan trọng, chính người lao động cũng cần thay đổi tư duy: từ “làm thuê” sang “làm chủ kỹ năng”. Điều này gắn liền với quá trình tự học, phát huy sáng kiến, sáng tạo trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0.
Nguồn nhân lực chất lượng cao chính là yếu tố quyết định để dòng vốn FDI phát huy hiệu quả thực chất tại Việt Nam đồng thời nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, năng lực sản xuất, công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
