 |
| Ảnh minh họa. |
Chiến lược FDI chất lượng cao và yêu cầu mới của nền kinh tế
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế cũng đang dịch chuyển từ lợi thế chi phí sang chất lượng môi trường đầu tư, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì ưu tiên những dự án sử dụng nhiều lao động hoặc tận dụng ưu đãi về chi phí, nhiều quốc gia đã chuyển sang lựa chọn các dự án có hàm lượng công nghệ cao, tạo giá trị gia tăng lớn và có khả năng lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp trong nước.
Nằm trong xu hướng đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định định hướng phát triển hệ sinh thái kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững. Các lĩnh vực như công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu (Data Center) được ưu tiên thu hút, cùng với yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo phân tích của VNDIRECT Research, sự dịch chuyển này sẽ kéo theo nhu cầu phát triển đồng bộ nhiều lĩnh vực nền tảng như hạ tầng khu công nghiệp, logistics, năng lượng, công nghệ và dịch vụ tài chính. Đây đều là những lĩnh vực cần nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và đòi hỏi hệ thống huy động vốn hoạt động hiệu quả hơn.
Điều đáng chú ý là, chiến lược thu hút FDI mới không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp mà còn đòi hỏi thị trường vốn phải phát triển theo chiều sâu. Dòng vốn FDI chất lượng cao sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi được phân bổ thông qua một thị trường vốn đủ chiều sâu, minh bạch và có khả năng đáp ứng nhu cầu vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp. Đây là điều kiện để dòng vốn lan tỏa tới các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và đóng góp bền vững cho tăng trưởng kinh tế.
Thị trường vốn giữ vai trò gì trong chiến lược FDI mới?
Nếu ở giai đoạn trước, thị trường vốn chủ yếu được nhìn nhận là kênh huy động vốn của doanh nghiệp, thì trong chiến lược thu hút FDI mới, vai trò của thị trường đang được mở rộng đáng kể. Không chỉ cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, thị trường vốn còn trở thành mắt xích kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đầu tư, từ doanh nghiệp phát triển hạ tầng khu công nghiệp, logistics, năng lượng, công nghệ đến các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.
Sự thay đổi này phản ánh một yêu cầu mới của nền kinh tế. Các dự án công nghệ cao, bán dẫn, AI hay trung tâm dữ liệu không chỉ cần vốn đầu tư lớn mà còn đòi hỏi mạng lưới doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Muốn đáp ứng yêu cầu đó, doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư vào công nghệ, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là quá trình cần nguồn lực tài chính ổn định và dài hạn, trong khi tín dụng ngân hàng khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu.
Chính vì vậy, thị trường vốn không còn đơn thuần là nơi doanh nghiệp tìm kiếm nguồn vốn, mà đang trở thành nền tảng hỗ trợ quá trình nâng cấp năng lực của khu vực doanh nghiệp. Việc huy động vốn thông qua cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hay các hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) sẽ giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn lực tài chính, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và chủ động hơn trong các kế hoạch đầu tư dài hạn.
Ở góc độ rộng hơn, thị trường vốn còn góp phần nâng cao chất lượng của chính khu vực doanh nghiệp. Quá trình huy động vốn gắn liền với yêu cầu minh bạch thông tin, cải thiện quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động và tuân thủ các chuẩn mực của thị trường. Đây cũng là những tiêu chí ngày càng được các nhà đầu tư quốc tế coi trọng khi lựa chọn đối tác hoặc địa điểm đầu tư.
Có thể thấy, trong chiến lược thu hút FDI mới, thị trường vốn không chỉ thực hiện chức năng huy động vốn mà còn góp phần nâng cao chất lượng doanh nghiệp, tạo nền tảng để khu vực kinh tế trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Hoàn thiện thị trường vốn để nâng cao năng lực hấp thụ dòng vốn
Thu hút được dòng vốn FDI chất lượng cao mới chỉ là bước khởi đầu. Hiệu quả của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng hấp thụ của nền kinh tế, trong đó doanh nghiệp trong nước và thị trường vốn là hai mắt xích quan trọng.
Báo cáo của VNDIRECT Research cho rằng xu hướng thu hút FDI chất lượng cao sẽ tạo động lực cho nhiều lĩnh vực nền tảng như khu công nghiệp, logistics, năng lượng, công nghệ và dịch vụ tài chính. Khi các lĩnh vực này mở rộng quy mô, nhu cầu huy động vốn trên thị trường cũng sẽ gia tăng, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường vốn. Thay vì chỉ gia tăng số lượng doanh nghiệp huy động vốn, thị trường sẽ có thêm những doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động trong các ngành có giá trị gia tăng cao và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô và tăng cường liên kết với khu vực FDI để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong khi đó, thị trường vốn cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng các kênh huy động vốn trung và dài hạn, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tài chính phù hợp với chu kỳ đầu tư.
Về dài hạn, một thị trường vốn phát triển không chỉ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái tài chính có khả năng kết nối hiệu quả giữa dòng vốn đầu tư với nhu cầu phát triển của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng để nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết, thu hút thêm nhà đầu tư tổ chức và tăng sức chống chịu của thị trường trước các biến động bên ngoài.
Nghị quyết 10-NQ/TW mở ra định hướng mới trong phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, thành công của chiến lược này sẽ không chỉ được đo bằng quy mô vốn FDI thu hút được, mà còn ở khả năng chuyển hóa dòng vốn thành năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Trong tiến trình đó, phát triển thị trường vốn theo chiều sâu không chỉ là yêu cầu của quá trình hoàn thiện hệ thống tài chính, mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực hấp thụ dòng vốn FDI chất lượng cao, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
