 |
| PGS.TS. Bùi Thị Hoàng Lan - Giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân |
Phóng viên: Thưa bà, gần đây khái niệm “kinh tế tầm thấp” được nhắc đến khá nhiều. Bà có thể chia sẻ rõ hơn về lĩnh vực này?
Hệ sinh thái này bao gồm các hoạt động liên quan đến thiết bị bay không người lái (UAV), phương tiện bay điện cất hạ cánh thẳng đứng như air taxi (eVTOL) và các hệ thống quản lý không phận tầm thấp (UTM). Không chỉ dừng lại ở vận hành phương tiện bay, kinh tế tầm thấp còn mở rộng sang các lĩnh vực như sản xuất phần cứng, phát triển phần mềm, xây dựng hạ tầng quản lý và cung cấp dịch vụ hỗ trợ.
Hiện nay, sự phát triển của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) hay công nghệ bán dẫn đã tạo nền tảng quan trọng để kinh tế tầm thấp phát triển nhanh chóng. Nhiều quốc gia coi đây là một hướng đi mới nhằm mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế.
Phóng viên: Theo bà, tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam được thể hiện như thế nào?
PGS.TS. Bùi Thị Hoàng Lan: Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế tầm thấp trong bối cảnh chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ.
Trước hết là lĩnh vực nông nghiệp. Hiện nay, nông nghiệp vẫn đóng góp khoảng 12-14% GDP và sử dụng gần 40% lực lượng lao động cả nước. Việc ứng dụng UAV trong phun thuốc, giám sát mùa vụ, đánh giá chất lượng đất và cây trồng đã được triển khai tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Thực tế cho thấy hàng nghìn UAV đã được đưa vào sử dụng, giúp tăng năng suất, giảm chi phí lao động và hạn chế tác động đến môi trường.
Ngoài ra, logistics và thương mại điện tử cũng là lĩnh vực có tiềm năng lớn. Trong bối cảnh thương mại điện tử Việt Nam dự báo đạt quy mô hàng chục tỷ USD vào năm 2030, nhu cầu giao hàng nhanh, linh hoạt ngày càng tăng. UAV có thể trở thành giải pháp hiệu quả cho khâu giao hàng chặng cuối, đặc biệt ở các khu vực đô thị đông đúc hoặc địa hình khó tiếp cận.
Bên cạnh đó, kinh tế tầm thấp còn có thể ứng dụng trong giám sát hạ tầng kỹ thuật, khảo sát địa hình, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và cứu hộ cứu nạn. UAV đã được sử dụng để vận chuyển vật tư cứu trợ hoặc truyền tín hiệu liên lạc trong các tình huống khẩn cấp, cho thấy tính linh hoạt và hiệu quả của công nghệ này.
Một điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà đang từng bước tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất UAV, với một số doanh nghiệp trong nước đầu tư nghiên cứu và chế tạo thiết bị bay.
Phóng viên: Thực trạng phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam hiện nay ra sao, thưa bà?
PGS.TS. Bùi Thị Hoàng Lan: Trong vài năm gần đây, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam đã bắt đầu hình thành những nền tảng quan trọng.
Trước hết là sự tham gia của các doanh nghiệp trong nghiên cứu và sản xuất UAV. Ngoài các kết quả nghiên cứu phục vụ quốc phòng an ninh, một số doanh nghiệp tư nhân cũng đã bước đầu làm chủ công nghệ này. Chẳng hạn, Tập đoàn CT Group đã công bố đơn hàng xuất khẩu 5.000 UAV sang thị trường Hàn Quốc, cho thấy năng lực nghiên cứu chế tạo của doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước được khẳng định.
Hệ sinh thái hỗ trợ phát triển kinh tế tầm thấp cũng đang từng bước được hình thành. Tháng 10/2025, Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam chính thức ra đời với mục tiêu kết nối các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và các chủ thể liên quan trong lĩnh vực này.
 |
| Ảnh minh họa. Nguồn: internet |
Trước đó, vào tháng 8/2025, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) thuộc Bộ Tài chính đã thành lập mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyên gia công nghệ hàng không, vũ trụ và thiết bị bay không người lái Việt Nam. Các sáng kiến này góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), chia sẻ tri thức và hình thành cộng đồng chuyên gia, tạo nền tảng cho việc mở rộng ứng dụng và thương mại hóa các sản phẩm kinh tế tầm thấp.
Một dấu mốc quan trọng khác là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 288/2025/NĐ-CP ngày 5/11/2025 quy định về quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác. Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho các hoạt động thuộc kinh tế tầm thấp.
Phóng viên: Tuy vậy, việc phát triển kinh tế tầm thấp chắc hẳn vẫn còn không ít khó khăn?
PGS.TS. Bùi Thị Hoàng Lan: Đúng vậy. Mặc dù có nhiều tiềm năng, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức lớn.
Trước hết là bài toán quản lý không phận tầm thấp. Khi các phương tiện bay hoạt động nhiều trong khu vực đô thị và khu dân cư, cần có hệ thống quy định tương tự “luật giao thông” để bảo đảm an toàn và trật tự.
Thứ hai là hạ tầng kỹ thuật phục vụ vận hành như hệ thống sạc điện, pin năng lượng, trạm tiếp nhiên liệu, cũng như các công nghệ giám sát và điều phối không phận tầm thấp. Những hạ tầng này hiện vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ.
Ngoài ra, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng trong nước còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp mới dừng ở giai đoạn nghiên cứu hoặc sản xuất quy mô nhỏ, trong khi việc làm chủ các công nghệ lõi như động cơ, pin, vật liệu mới hay hệ thống điều khiển vẫn là thách thức.
Một vấn đề khác là quá trình thương mại hóa sản phẩm. Dù đã có nhiều kết quả nghiên cứu, việc chuyển từ sản phẩm R&D sang sản phẩm thương mại vẫn gặp khó do thị trường còn mới, cơ chế hỗ trợ thử nghiệm và đặt hàng chưa thực sự đồng bộ.
Phóng viên: Theo bà, Việt Nam cần làm gì để thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới?
PGS.TS. Bùi Thị Hoàng Lan: Theo tôi, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất là hoàn thiện khung pháp lý, vừa bảo đảm an toàn, an ninh vừa tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo. Cần sớm ban hành các quy định cụ thể về hoạt động bay tầm thấp trong đô thị, bao gồm đăng ký phương tiện, cấp mã định danh và quản lý người điều khiển. Đồng thời, có thể áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với một số dịch vụ mới.
Thứ hai là đầu tư cho nghiên cứu - phát triển và làm chủ công nghệ cốt lõi, đặc biệt trong các lĩnh vực như phần mềm điều khiển không phận tầm thấp, công nghệ pin và năng lượng. Việc tận dụng hạ tầng sẵn có như mạng 4G/5G để giám sát, quản lý phương tiện bay sẽ giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu và phù hợp với điều kiện thực tế.
Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp thương mại hóa sản phẩm, thông qua cơ chế đặt hàng, hỗ trợ thử nghiệm, ưu đãi tín dụng và thuế. Đồng thời, từng bước hình thành các khu, cụm thử nghiệm và sản xuất gắn với trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghiệp hiện có, thay vì đầu tư dàn trải.
Cuối cùng, cần phát triển nguồn nhân lực thông qua sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm đào tạo đội ngũ kỹ sư và nhân lực vận hành phù hợp với yêu cầu của lĩnh vực mới này.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!
