Xã hội hóa giáo dục, khơi sức dân trong kỷ nguyên mới

Toàn dân chung tay xây trường, dựng lớp

Hơn nửa thế kỷ trước, ở nhiều làng quê Hà Tĩnh, trường học được dựng lên từ tre, nứa, tranh mía do chính người dân góp lại. Không văn bản vận động, không chỉ tiêu bắt buộc. Người dân góp sức vì tin rằng, cho con chữ là cho con đường đi xa. Trong ký ức của nhiều thế hệ, hình ảnh những bó tre được gánh đến sân trường, những buổi họp làng bàn chuyện “dựng lớp cho con” đã trở thành biểu tượng đẹp của tinh thần cộng đồng vì sự học.

Trong dòng chảy xã hội hóa giáo dục ở Hà Tĩnh, câu chuyện về dãy nhà học cao tầng đầu tiên được xây dựng tại Cẩm Nhượng là một dấu mốc đặc biệt. Những năm đầu thập niên 1980, khi ngân sách nhà nước còn rất hạn hẹp, đời sống nhân dân chủ yếu dựa vào nghề biển đầy rủi ro, việc xây dựng một dãy nhà học hai tầng với 12 phòng học là điều vượt xa khả năng tài chính của một xã ven biển.

Nhưng bằng cách làm sáng tạo và minh bạch, chính quyền địa phương đã khơi dậy được sức dân. Đá được chở từ đảo về trên những chuyến tàu ra khơi. Gạch được nung tại chỗ. Than xin về, dùng một phần nung gạch, phần còn lại bán lấy tiền trả công thợ. Mỗi gia đình góp xi măng, mỗi xã viên hợp tác xã cá, muối “đổ đồng” vài ngày thu nhập cho trường học. Những tấm tôn xin được không vội lợp mái mà bán đi để gây quỹ tiếp sức cho công trình.

Dãy nhà học cao tầng ở Cẩm Nhượng vì thế không chỉ là một công trình giáo dục, mà còn là biểu tượng của xã hội hóa đúng nghĩa: tự nguyện, minh bạch và hướng đến lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Từ “có trường” đến “trường đạt chuẩn”

Sau khi tái lập tỉnh, xã hội hóa giáo dục ở Hà Tĩnh bước sang một giai đoạn phát triển mới, chuyển từ mục tiêu “có trường” sang chuẩn hóa, nâng cao chất lượng toàn diện thông qua phong trào xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia.

Trong bối cảnh nhu cầu học tập ngày càng cao, yêu cầu về cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ ngày càng khắt khe, Hà Tĩnh đã huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Hàng chục nghìn mét vuông đất được hiến tặng, hàng trăm nghìn ngày công lao động được đóng góp, hàng nghìn tỉ đồng được huy động để xây dựng trường lớp, mua sắm thiết bị, cải thiện điều kiện dạy và học.

Đến tháng 12.2025, toàn tỉnh có 565 trường học đạt chuẩn quốc gia, chiếm hơn 88%; nhiều địa phương đạt 100% trường chuẩn ở các cấp học. Những con số này phản ánh không chỉ nỗ lực đầu tư, mà còn cho thấy hiệu quả của cách làm xã hội hóa dựa trên sự đồng thuận và trách nhiệm cộng đồng.

Ở Hà Tĩnh, trường đạt chuẩn quốc gia không đơn thuần là một danh hiệu hành chính. Ở nhiều địa phương, việc đón Bằng công nhận trường chuẩn được coi là sự kiện văn hóa - giáo dục quan trọng. Trường học trở thành niềm tự hào của làng xã, là kết tinh của ý Đảng, lòng dân và sự bền bỉ của nhiều thế hệ.

Thực tiễn xã hội hóa xây dựng trường học ở Hà Tĩnh gợi mở những bài học có giá trị cho công tác quản lý giáo dục trong kỷ nguyên phát triển mới. Bài học cốt lõi là: xã hội hóa trước hết là xã hội hóa niềm tin. Không có niềm tin, không thể khơi dậy sức dân. Niềm tin ấy được tạo dựng bằng sự gương mẫu của người đứng đầu, bằng cơ chế minh bạch, bằng đối thoại và giải trình thuyết phục với nhân dân.

Chính sách xã hội hóa trong giai đoạn tới cần được thiết kế theo hướng bổ sung và nâng đỡ cho giáo dục công lập, chứ không phải chuyển gánh nặng cho phụ huynh. Giảm mệnh lệnh hành chính, tăng đối thoại; giảm hình thức, tăng hiệu quả; coi mỗi công trình trường học là một tài sản chung của cộng đồng - đó là những yêu cầu then chốt để xã hội hóa trở thành động lực nội sinh, chứ không phải áp lực bên ngoài.

Từ những cây tre dựng trường năm xưa đến những dãy trường học đạt chuẩn quốc gia hôm nay, Hà Tĩnh đã chứng minh một chân lý bền vững: khi lòng dân thuận, giáo dục sẽ có nền móng vững chắc để đi xa.