Thực tiễn từ Thuế TP. Hồ Chí Minh là cơ sở quan trọng để hoàn thiện các dự án Luật

Bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phát biểu tại Buổi làm việc. Ảnh: Đức Mỹ

Dữ liệu quan trọng cho cơ quan lập pháp

Tại buổi làm việc, bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, trưởng Đoàn công tác chia sẻ, buổi làm việc diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Thuế. Thay mặt Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng Đoàn công tác, bà Nguyễn Thị Phú Hà đã gửi lời chúc mừng đến toàn thể cán bộ, công chức ngành Thuế nói chung và Thuế TP. Hồ Chí Minh nói riêng và ghi nhận những bước chuyển biến lớn, nỗ lực đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp trong thời gian qua.

Về nhiệm vụ trọng tâm, bà Nguyễn Thị Phú Hà cho biết, tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Chính phủ sẽ trình Quốc hội xem xét, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế tài nguyên, cùng các nội dung liên quan đến Nghị quyết số 107/2023/QH15 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.

Để chuẩn bị cho công tác thẩm tra báo cáo và cung cấp thông tin đầy đủ, khách quan cho các đại biểu Quốc hội, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã ban hành Kế hoạch số 1067/KH-UBKTTC triển khai đợt khảo sát tại một số địa phương trọng điểm như: Hà Nội, Thái Nguyên, TP. Hồ Chí Minh, Lào Cai và Đà Nẵng.

Nhấn mạnh vai trò của địa bàn khảo sát, bà Nguyễn Thị Phú Hà chỉ rõ TP. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế lớn, luôn nằm trong nhóm đầu cả nước về quy mô thu ngân sách nhà nước, do đó, những thông tin đánh giá thực thi chính sách thuế tại đây có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cơ quan lập pháp.

Đoàn công tác mong muốn lắng nghe toàn diện từ cấp cơ sở về thực trạng thi hành pháp luật thuế TNDN, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, thuế tài nguyên và Nghị quyết số 107/2023/QH15, cũng như sự tương thích với các đạo luật liên quan như Luật Đất đai hay Luật Kinh doanh bất động sản.

Qua đó, Đoàn tập trung nhận diện những khó khăn, vướng mắc kéo dài, thu thập các đề xuất tháo gỡ thiết thực để kiến nghị với Quốc hội và Chính phủ, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo thuận lợi tối đa cho công tác quản lý của ngành Thuế cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn đánh giá cao sự chuẩn bị, báo cáo chi tiết, thẳng thắn và bám sát thực tiễn của đơn vị. Ảnh: Đức Mỹ

Nhiều vướng mắc cần được tháo gỡ

Báo cáo tại buổi làm việc về tình hình thực hiện chính sách pháp luật thuế TNDN, ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, thời gian qua, đơn vị đã chủ động tuyên truyền, phổ biến đồng bộ các quy định pháp luật và nghị định hướng dẫn thông qua nhiều hình thức hỗ trợ, giúp người nộp thuế chủ động tuân thủ, góp phần ổn định nguồn thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh minh bạch.

Riêng trong lĩnh vực giáo dục, chính sách ưu đãi thuế TNDN thời gian qua đã phát huy tác dụng khuyến khích xã hội hóa. Qua kỳ kê khai quyết toán thuế năm 2025, tổng số thuế TNDN được ưu đãi miễn, giảm của các cơ sở giáo dục trên địa bàn ghi nhận là 83,573 tỷ đồng, trên tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp nộp là 686,230 tỷ đồng.

Tuy nhiên, quá trình quản lý thực tế phát sinh nhiều khó khăn vướng mắc, đặc biệt là thiếu quy trình, hồ sơ và bộ tiêu chí hướng dẫn rõ ràng để xác nhận cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận giữa cơ quan quản lý giáo dục và cơ quan thuế.

Điều này dễ dẫn đến tình trạng mỗi đoàn kiểm tra hiểu một cách khác nhau về nguyên tắc không chia lợi tức, không rút vốn và dành toàn bộ thặng dư tái đầu tư.

Bên cạnh đó, việc bóc tách doanh thu, chi phí giữa hoạt động chuyên môn giáo dục thuần túy được ưu đãi thuế với các dịch vụ phụ trợ mang tính thương mại như kinh doanh căng tin, bãi giữ xe, cho thuê tài sản công hay liên kết dịch vụ hết sức phức tạp và chưa có quy định định lượng cụ thể, tạo ra rủi ro pháp lý cho cả cơ quan thuế lẫn cơ sở giáo dục.

Từ thực tiễn đó, Thuế Thành phố kiến nghị cần xây dựng bộ tiêu chí định lượng minh bạch để nhận diện cơ sở giáo dục tư thục không vì lợi nhuận; đồng thời, thể chế hóa chi tiết quy định về phạm vi thu nhập miễn thuế; làm rõ có miễn thuế toàn diện hay không đối với các dịch vụ phụ trợ như bán trú, đồng phục, vận chuyển và lãi tiền gửi ngân hàng phát sinh từ nguồn thu giáo dục.

Ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh nêu lên những vướng mắc trong quá trình thực thi chính sách. Ảnh: Đức Mỹ

Thuế TP. Hồ Chí Minh cũng đề xuất thiết lập cơ chế quản lý hậu kiểm chặt chẽ với chế tài nghiêm khắc, trường hợp phát hiện cơ sở giáo dục tư thục mượn danh không vì lợi nhuận nhưng thực chất rút vốn, chia lợi tức ngầm thì phải truy thu toàn bộ số thuế đã miễn, tính tiền chậm nộp và xử phạt nghiêm minh.

Đồng thời, cần bổ sung quy định chuyển tiếp rõ ràng cho các nghĩa vụ thuế trước ngày 1/1/2027 nhằm tránh tranh chấp hồi tố.

Cùng với đó, cần gắn chính sách miễn thuế với các điều kiện ràng buộc nhân văn như: Giảm học phí, kiểm soát giá dịch vụ học đường, bắt buộc báo cáo kiểm toán độc lập hàng năm và chỉ thực hiện miễn thuế khi có văn bản xác nhận chuyên ngành của cơ quan quản lý giáo dục.

Mặc dù vậy, công tác quản lý gặp không ít rào cản do dữ liệu đất đai kết nối liên thông với cơ quan Tài nguyên và Môi trường chưa đồng bộ; ứng dụng ngành Thuế chưa hỗ trợ kê khai điện tử đối với tờ khai đất phi nông nghiệp khiến công chức phải nhập thủ công khối lượng lớn tới hơn 432.000 giao dịch/năm.

Việc áp dụng hạn mức đất ở vẫn phải căn cứ vào các quyết định cũ của các địa phương trước khi hợp nhất; hệ số phân bổ cho nhà chung cư chậm ban hành; lực lượng ủy nhiệm thu tại cấp xã kiêm nhiệm và biến động thường xuyên.

Đặc biệt, quy định thu thuế lũy tiến đối với đất lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hiện nay chưa đủ sức răn đe nhưng lại gây vướng mắc, phức tạp khi xác định nghĩa vụ tài chính và dễ phát sinh tranh chấp pháp lý khi công nhận quyền sử dụng đất sau này.

Để tháo gỡ vướng mắc, Thuế TP. Hồ Chí Minh kiến nghị, nâng ngưỡng miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp từ 50.000 đồng hiện nay lên 200.000 đồng nhằm phù hợp với mặt bằng bảng giá đất mới tăng 4 - 5 lần.

Đơn vị cũng đề xuất bỏ quy định tính thuế lũy tiến đối với phần đất vi phạm; cho phép ban hành thông báo nộp thuế ổn định cho cả chu kỳ 5 năm để người dân linh hoạt lựa chọn nộp hàng năm hoặc nộp một lần; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, liên thông tiến tới tự động hóa quản lý thuế.

Về điều khoản chuyển tiếp, Thuế Thành phố đề nghị sửa đổi cụm từ địa giới hành chính cấp quận, huyện bằng cấp xã, phường, đặc khu để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp…

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cũng lưu ý vấn đề bóc tách các khoản thu nhập từ dịch vụ phụ trợ như: Cung cấp suất ăn trường học, bệnh viện do doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh thực hiện, đồng thời, đề nghị cơ quan thuế phối hợp thống kê, làm rõ để đề xuất chính sách ưu đãi phù hợp.

Với những vướng mắc của Thuế TP. Hồ Chí Minh, bà Nguyễn Thị Phú Hà cho rằng, TP. Hồ Chí Minh là địa bàn có tính đặc thù rất lớn khi vừa hợp nhất không gian hành chính, vừa là trung tâm tài chính, thương mại điện tử, thu hút nguồn vốn FDI và tập trung nhiều tập đoàn đa quốc gia.

Bà Nguyễn Thị Phú Hà cũng đề nghị Thuế Thành phố phân tích kỹ tính tương thích và đồng bộ giữa cơ chế đặc thù phát triển đô thị theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) với các quy định sửa đổi của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, tránh mâu thuẫn hay khoảng trống pháp lý khi Nghị quyết 98 hết hiệu lực vào ngày 1/4/2027.

Đối với thuế đất phi nông nghiệp, Trưởng đoàn khảo sát yêu cầu làm rõ năng lực đáp ứng của bộ máy thuế cơ sở khi chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp với 168 xã, phường, đặc khu; tiến độ chuẩn hóa dữ liệu đất đai giữa các địa phương sau hợp nhất và tác động tài chính tới người dân khi áp dụng bảng giá đất mới từ ngày 1/1/2026.

Liên quan đến Nghị quyết số 107/2023/QH15 về thuế tối thiểu toàn cầu, bà Nguyễn Thị Phú Hà đề nghị cơ quan thuế cung cấp số liệu thực tế về số thuế bổ sung đã thu, vướng mắc trong xác minh cấu trúc tập đoàn đa tầng, cũng như đánh giá sự chuyển dịch từ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế sang các công cụ phi thuế như hạ tầng, thể chế và nguồn nhân lực…

Ngoài ra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ công tác quản lý thuế tài nguyên đối với khai thác cát sỏi, xử lý chồng lấn giữa thuế tài nguyên và tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; cùng giải pháp chống thất thu đối với kinh tế số, thương mại điện tử, livestream và hoạt động bỏ thuế khoán hộ kinh doanh từ năm 2026

Tại buổi làm việc, các đại biểu tham dự đại diện cho các cơ quan, ban ngành, địa phương cũng đã đưa ra nhiều ý kiến, đánh giá và chất vấn mang tính gợi mở, xây dựng liên quan đến ưu đãi thuế trong giáo dục, ưu đãi chi phí nghiên cứu và phát triển; thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; chính sách thuế tối thiểu toàn cầu và quản lý kinh tế số…

Cơ sở để hoàn thiện các dự thảo Luật liên quan

Đánh giá chung về buổi khảo sát, làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Thị Phú Hà và Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn ghi nhận và đánh giá rất cao sự chuẩn bị nghiêm túc, báo cáo chi tiết, thẳng thắn và bám sát hơi thở thực tiễn của Thuế TP. Hồ Chí Minh.

Đoàn công tác nhấn mạnh, những phản ánh và kiến nghị của Thuế TP. Hồ Chí Minh là nguồn tư liệu đầu vào rất giá trị. Ảnh: Đức Mỹ

Các thông tin, số liệu cùng những vướng mắc phát sinh từ địa bàn đã phản ánh trung thực những “điểm nghẽn” thể chế hiện nay, từ khâu quản lý thuế giáo dục, thuế đất phi nông nghiệp cho đến việc thực thi chính sách thuế tối thiểu toàn cầu và quản lý kinh tế số.

Đoàn công tác nhấn mạnh, những phản ánh và kiến nghị của Thuế TP. Hồ Chí Minh là nguồn tư liệu đầu vào đặc biệt giá trị để Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính và các cơ quan soạn thảo tiếp thu, tổng hợp.

Trên cơ sở đó, các cơ quan sẽ tiến hành rà soát, hoàn thiện Báo cáo thẩm tra và chỉnh lý các dự thảo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi), Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (sửa đổi), Luật Thuế tài nguyên (sửa đổi) trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI.

Bà Nguyễn Thị Phú Hà nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung các Luật thuế lần này phải đáp ứng hài hòa 2 mục tiêu lớn: Một là, tháo gỡ triệt để các vướng mắc thủ tục hành chính, minh bạch hóa căn cứ tính thuế, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp và giảm chi phí hành thu cho cơ quan nhà nước.

Đồng thời, thiết lập hành lang pháp lý chặt chẽ với các công cụ hậu kiểm hiệu quả, chống thất thu ngân sách, ngăn chặn hành vi trục lợi chính sách hay chuyển giá ngầm, bảo đảm tính nhân văn của các ưu đãi xã hội hóa nhưng vẫn giữ vững kỷ cương tài chính và nguồn thu bền vững cho quốc gia