Giảm “ma sát hành chính”: Từ thông điệp đến bài toán quản trị quốc gia

Trong bài viết “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!”, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Nghị quyết đã có, Chương trình đã rõ, vấn đề còn lại là hành động” .

Nhận diện “kẻ thù giấu mặt” của tốc độ

Mở đầu câu chuyện, ông Dương ví dụ một cỗ xe muốn tăng tốc cần hai điều kiện – lực đẩy của động cơ phải lớn và lực ma sát của cỗ xe với mặt đường và không khí phải nhỏ. Về lực đẩy, chúng ta đã có quyết tâm chính trị rất cao của Đảng và khát vọng vươn mình của toàn dân thể hiện qua Văn kiện Đại hội. Vậy vấn đề còn lại nằm ở lực cản nội tại. Ông Dương đưa ra khái niệm “Ma sát hành chính” để mô tả những rào cản vô hình này.

“Ma sát hành chính không phải là những quy định cần thiết để bảo đảm kỷ cương hay an toàn pháp lý. Ma sát chính là những lớp thủ tục trùng lặp, những khâu thẩm định không rõ trách nhiệm, những quy định chồng chéo khiến cùng một việc phải chạy qua nhiều cửa, xin ý kiến nhiều nơi mà không tạo thêm giá trị gia tăng nào,” ông phân tích.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp và người dân vẫn đang phải chịu đựng những loại ma sát này. Đó là khi một dự án đầu tư phải nộp những bộ hồ sơ gần như giống hệt nhau cho nhiều sở, ngành; hay một văn bản phải đi đường vòng qua nhiều tầng nấc trung gian chỉ để lấy một con dấu xác nhận mang tính hình thức.

Theo vị chuyên gia này, ma sát càng lớn thì càng tiêu tốn năng lượng (ngân sách, thời gian) và quan trọng hơn là làm nản lòng người thực thi. Nguy hiểm nhất, ma sát hành chính dày đặc sẽ tạo ra không gian mờ cho cơ chế "xin - cho", buộc người dân và doanh nghiệp phải tìm cách "bôi trơn" để công việc chạy nhanh hơn.

“Thông điệp 'không lãng phí một ngày' của Tổng Bí thư Tô Lâm, dưới góc độ khoa học quản trị, chính là mệnh lệnh phải tuyên chiến và triệt tiêu những ma sát hành chính vô bổ này” ông Dương nhận định.

Giảm ma sát không có nghĩa là “tháo phanh”

Một vấn đề đặt ra là: Liệu cắt giảm thủ tục nhanh quá có dẫn đến buông lỏng quản lý, mất an toàn hệ thống? Ông Dương ví von bằng hình ảnh rất đắt: “Một chiếc xe đua công thức 1 dám chạy với tốc độ 350km/h là nhờ nó có hệ thống phanh rất đáng tin cậy. Nếu phanh không hiện đại, không tay đua nào dám nhấn ga”.

Trong quản trị quốc gia cũng vậy. “Hệ thống phanh” chính là các nguyên tắc pháp quyền, là sự minh bạch, là cơ chế trách nhiệm giải trình. Cải cách thể chế hiện nay cần đi bằng hai chân: Một mặt, quyết liệt mài mòn các “ma sát” như thủ tục rườm rà, giấy phép con,..; mặt khác, phải gia cố “hệ thống phanh là các giới hạn đỏ về tham nhũng, lãng phí.

“Hiện nay, nhiều cán bộ rơi vào tâm lý sợ sai, co cụm, thực chất là do hệ thống quy định chồng chéo tạo ra quá nhiều ma sát, khiến ranh giới đúng - sai trở nên mong manh. Khi đó, ‘hệ thống phanh’ hoạt động chập chờn, buộc người lái tàu (cán bộ thực thi) phải chọn cách dừng lại để an toàn. Đó là bi kịch của sự phát triển,” ông Dương chia sẻ.

Hành động để phá ma sát

Không bàn quá nhiều về ý nghĩa chính trị, ông Dương nhìn nhận chương trình hành động như một công cụ kỹ thuật để triệt tiêu ma sát. “Chương trình hành động lần này được thiết kế như một bản lập trình thực thi: Rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ sản phẩm. Khi mọi thứ đã được định vị chính xác như vậy, các “khe hở” tạo ra ma sát như sự đùn đẩy, chờ đợi, hỏi ý kiến lòng vòng, sẽ bị lấp đầy”.

Hơn nữa, ông Dương kiến nghị cần coi Chương trình hành động này như một “lệnh bài chính trị” để rà soát lại toàn bộ hệ thống quy định. Bất cứ quy định nào tạo ra ma sát cản trở việc thực hiện các mục tiêu trong Chương trình hành động thì phải được coi là rào cản cần tháo gỡ ngay lập tức.

Tinh thần “Tiến lên, toàn thắng ắt về ta” sẽ chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được sự giảm thiểu những ma sát hành chính. “Khát vọng không thể nuôi dưỡng bằng lời kêu gọi. Nó phải được nuôi dưỡng bằng việc doanh nghiệp thấy chi phí tuân thủ giảm đi, dự án được phê duyệt nhanh hơn. Nó được nuôi dưỡng bằng việc người dân đi làm thủ tục hành chính thấy thuận tiện hơn, cán bộ dám quyết đoán hơn vì hành lang pháp lý đã rõ ràng,” ông Dương nói.

Khi bộ máy vận hành trơn tru, ít ma sát, niềm tin xã hội sẽ tăng lên tự nhiên. Và chính niềm tin đó là nguồn năng lượng tái tạo vô tận để đưa Nghị quyết vào cuộc sống, không để lỡ nhịp thời cơ trong kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc.