Đưa các chương trình mục tiêu quốc gia vào cuộc sống, dẫn dắt phát triển bền vững

Hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ cương điều hành

Trên cơ sở các Nghị quyết của Quốc hội, Bộ Tài chính đã chủ trì tham mưu, trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành các văn bản quy định, hướng dẫn triển khai, thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ được giao. Đây là nền tảng quan trọng bảo đảm các chương trình được tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo Trung ương các CTMTQG giai đoạn 2021-2025; ban hành Quy chế hoạt động, phân công rõ trách nhiệm từng thành viên và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương. Vai trò điều phối, giám sát được xác lập rõ ràng hơn, hạn chế tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực.

Bộ Tài chính cũng ban hành quy định về chế độ báo cáo, cung cấp thông tin; xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ theo dõi, giám sát, đánh giá chương trình. Việc chuẩn hóa quy trình báo cáo, ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ giảm thủ tục hành chính mà còn nâng cao tính minh bạch, kịp thời cập nhật số liệu, tạo thuận lợi cho địa phương trong quá trình triển khai.

Bộ cũng tham mưu Chính phủ báo cáo Quốc hội về tình hình thực hiện và đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách triển khai CTMTQG. Các kiến nghị cơ bản tập trung vào việc hoàn thiện quy định về quản lý, sử dụng vốn; phân cấp, phân quyền, gắn trách nhiệm người đứng đầu; đa dạng hóa nguồn lực tham gia; tăng cường kiểm tra, giám sát và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin.

Đáng chú ý, trên cơ sở tổng hợp tình hình thực hiện và đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách, Bộ Tài chính đã tham mưu Ban Chỉ đạo Trung ương các CTMTQG tích hợp 03 chương trình thành 01 chương trình nhằm tập trung nguồn lực, thu gọn đầu mối, tránh dàn trải, lãng phí, nâng cao hiệu quả thực hiện ở cơ sở - nơi mỗi đồng vốn ngân sách đều gắn với đời sống người dân.

Thúc đẩy giải ngân - Nhiệm vụ chính trị hàng đầu

Trong quá trình triển khai, việc giải ngân vốn các CTMTQG đã có chuyển biến tích cực ở nhiều bộ, ngành, địa phương; tỷ lệ giải ngân từng bước được cải thiện, đặc biệt là đối với vốn đầu tư phát triển. Tuy nhiên, so với yêu cầu đặt ra, tiến độ chung vẫn còn dư địa để tiếp tục đẩy nhanh, nhất là đối với nguồn vốn sự nghiệp thường xuyên.

Bên cạnh những đơn vị thực hiện tốt, vẫn còn một số bộ, cơ quan và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, thậm chí chậm triển khai ở một số nội dung. Điều này cho thấy nếu không có giải pháp quyết liệt, đồng bộ và cá thể hóa trách nhiệm rõ ràng, mục tiêu chương trình sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Thực tế thời gian qua cho thấy, tiến độ giải ngân, đặc biệt là vốn thường xuyên chịu tác động từ nhiều nguyên nhân: việc sắp xếp đơn vị hành chính, phân cấp, phân quyền dẫn đến biến động về tổ chức bộ máy, nhân sự; công tác phân bổ vốn, hoàn thiện định mức, tiêu chí chuyên ngành ở một số nội dung còn chậm; việc chuẩn bị dự án, thẩm định, phê duyệt kế hoạch tại một số địa phương còn lúng túng, chất lượng chưa cao...

Từ thực tiễn này, Bộ Tài chính đã đề xuất nhiều giải pháp trọng tâm: kịp thời đánh giá tác động của thiên tai, bão lũ để điều chỉnh kế hoạch phù hợp; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, phân cấp, phân quyền gắn với cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu; thay thế cán bộ yếu kém, thiếu tinh thần trách nhiệm; chủ động tháo gỡ khó khăn phát sinh, bảo đảm vận hành thông suốt chính quyền địa phương hai cấp.

Đặc biệt, thúc đẩy giải ngân vốn CTMTQG nói riêng và vốn đầu tư công nói chung được xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu, là một trong các tiêu chí đánh giá cán bộ theo Quy định số 366-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Các bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc đẩy mạnh giải ngân kế hoạch, dự toán năm 2025 (bao gồm cả vốn chuyển nguồn), tập trung vào nguồn chi thường xuyên để bảo đảm hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ chương trình, phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước.

Song song với đó là yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành vốn ngân sách nhà nước, nâng cao năng lực giám sát, đánh giá, kịp thời phát hiện và xử lý vướng mắc.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, cùng với việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình, tinh thần xuyên suốt là kế thừa những nội dung hiệu quả, mạnh dạn điều chỉnh những nội dung chồng chéo, chưa phù hợp. Cần đảm bảo các CTMTQG phải thực sự trở thành công cụ quan trọng để huy động, dẫn dắt và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Phía sau những dòng số liệu giải ngân là sinh kế của người dân, là diện mạo nông thôn đổi thay từng ngày, là niềm tin được củng cố. Và hơn hết, đó là cam kết chính sách phải đi vào cuộc sống, để hành trình phát triển không bỏ lại bất kỳ ai ở phía sau.