Nhiều ý kiến liên quan đến đề xuất về phòng vệ chính đáng trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. Đồ họa: Quang Việt (có AI hỗ trợ)
Cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) Bộ Công an vừa có báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Đại biểu Quốc hội đối với dự án này.
Có ý kiến đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về phòng vệ chính đáng tại Điều 23 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vì quy định này được kế thừa từ Bộ luật Hình sự năm 1999 nhưng đến nay cũng chưa được sửa đổi, bổ sung để khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn áp dụng.
Theo đó, cần làm rõ tiêu chí xác định hành vi chống trả “cần thiết” trên cơ sở xem xét toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm, tính bất ngờ của hành vi xâm phạm, tương quan lực lượng, công cụ, thời gian, địa điểm và trạng thái tâm lý của người phòng vệ; đồng thời quy định rõ thời điểm phát sinh, chấm dứt quyền phòng vệ chính đáng, tránh áp dụng máy móc;
Cần nghiên cứu quy định các trường hợp không bị coi là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng khi chống trả hành vi đặc biệt nguy hiểm như: giết người, cướp tài sản, bắt cóc, hiếp dâm, dùng vũ khí, hung khí gây nguy hiểm, tấn công người khác hoặc đang xâm nhập trái phép chỗ ở bằng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực; Đồng thời xem xét miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp vượt quá giới hạn do sợ hãi, hoảng loạn trước sự tấn công bất ngờ;
Bổ sung các điều kiện nhằm phòng ngừa việc lợi dụng chế định phòng vệ chính đáng, theo đó không áp dụng đối với trường hợp cố ý khiêu khích, chủ động tham gia đánh nhau hoặc gây thiệt hại sau khi hành vi xâm phạm đã chấm dứt;
"Đề nghị Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn mới về “phòng vệ chính đáng” để bảo đảm áp dụng thống nhất trong thực tiễn", ý kiến nêu.
Trước ý kiến trên, Cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất cần phải làm rõ nội hàm của phòng vệ chính đáng. Tuy nhiên, Điều 23 Bộ luật Hình sự đang quy định theo hướng khái quát phòng vệ chính đáng để đảm bảo sự linh hoạt trong áp dụng đối với từng vụ án hình sự cụ thể.
Vấn đề quy định chi tiết, cụ thể về các trường hợp đương nhiên được coi là phòng vệ chính đáng, mức độ chống trả cần thiết, trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thời điểm được coi là phát sinh, chấm dứt quyền phòng vệ chính đáng nên được quy định bởi Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.
Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã quy định trong dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật Hình sự về việc Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hoặc liên ngành tư pháp Trung ương hướng dẫn thống nhất việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự, trong đó có quy định về phòng vệ chính đáng.
