Ngày 6/5, Báo Công Thương đã tổ chức Tọa đàm: "Xây dựng trung tâm logistics hiện đại: Tạo lực đẩy cho sản xuất và xuất nhập khẩu". Trong các diễn giả tham dự, TS. Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã chia sẻ nhiều nội dung liên quan đến trung tâm Logistics.
- Việc Bộ Công Thương xây dựng và lấy ý kiến về Trung tâm Logistics được kỳ vọng tạo đột phá gì trong hiện thực hóa Chiến lược logistics quốc gia và đâu là đột phá ưu tiên, thưa ông?
TS. Bùi Bá Nghiêm: Việc Bộ Công Thương xây dựng, lấy ý kiến và hoàn thiện định hướng phát triển hệ thống trung tâm logistics là một bước đi rất quan trọng để chuyển Chiến lược logistics quốc gia từ “định hướng” sang “tổ chức thực thi”.
TS. Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương)
Theo Quyết định 2229/QĐ-TTg, logistics không còn chỉ là dịch vụ hỗ trợ vận tải, mà là một ngành dịch vụ nền tảng, có giá trị gia tăng cao, gắn trực tiếp với sản xuất, thương mại, xuất nhập khẩu và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương tại Quyết định 458/QĐ-BCT cũng xác định 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, thúc đẩy liên kết vùng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics.
Từ góc độ đó, đột phá lớn nhất của trung tâm logistics là tạo ra một “điểm hội tụ” giữa hạ tầng, thị trường, dịch vụ, dữ liệu và chuỗi cung ứng. Nếu trước đây logistics còn phân tán, manh mún, mỗi địa phương, mỗi doanh nghiệp làm một phần, thì trung tâm logistics hiện đại phải giúp tổ chức lại dòng hàng, dòng dữ liệu, dòng dịch vụ và dòng thương mại theo hướng liên thông hơn, chuyên nghiệp hơn, chi phí thấp hơn.
Tôi cho rằng đột phá ưu tiên là hình thành một số trung tâm logistics đầu mối cấp vùng và liên vùng, gắn với các cực sản xuất, xuất khẩu, cảng biển, cảng cạn, cửa khẩu, đường sắt, đường cao tốc và thương mại điện tử. Không nên phát triển dàn trải, mà cần phân tầng rõ: Trung tâm cấp quốc gia, cấp vùng, cấp địa phương, trung tâm chuyên ngành và các điểm gom hàng. Khi phân tầng đúng, chúng ta mới tránh được đầu tư trùng lặp, khai thác thấp, đồng thời tạo ra các “hub” đủ lớn để kết nối chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Nói ngắn gọn, trung tâm logistics phải trở thành hạ tầng chiến lược của sản xuất và xuất nhập khẩu, chứ không chỉ là kho bãi hay điểm trung chuyển hàng hóa.
- Xin ông cho biết, để thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và liên kết vùng trong logistics, Bộ Công Thương sẽ ưu tiên những bước đi nào để tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế và kết nối chuỗi cung ứng logistics?
TS. Bùi Bá Nghiêm: Để thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và liên kết vùng trong logistics, Bộ Công Thương sẽ phải xử lý đồng thời 3 nhóm điểm nghẽn: Hạ tầng, thể chế và kết nối chuỗi cung ứng.
Thứ nhất, về hạ tầng: Chúng ta cần chuyển từ tư duy phát triển từng công trình riêng lẻ sang phát triển mạng lưới logistics tích hợp. Trung tâm logistics phải được đặt đúng vị trí trong quy hoạch không gian phát triển công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu, cảng biển, cửa khẩu, đường sắt, đường bộ cao tốc và đô thị.
Hạ tầng cứng cần đi cùng hạ tầng mềm: tiêu chuẩn vận hành, nền tảng dữ liệu, hệ thống quản lý kho, quản lý vận tải, truy xuất hàng hóa, thanh toán và kết nối hải quan, cảng, doanh nghiệp.
Thứ hai, về thể chế: Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương đã đặt nhiệm vụ rà soát, hoàn thiện khung pháp lý đối với dịch vụ logistics, trong đó có việc đánh giá Nghị định 163/2017/NĐ-CP để đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế cho phù hợp với yêu cầu mới.
Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước cũng đang xây dựng Thông tư quy định về tiêu chí phân loại, phân hạng trung tâm logistics. Đây là điểm rất quan trọng, vì nếu thể chế không theo kịp thì doanh nghiệp khó đầu tư dài hạn, khó liên kết vùng, khó huy động vốn và khó triển khai các mô hình logistics mới.
Thứ ba, kết nối chuỗi cung ứng: Bộ Công Thương ưu tiên hình thành các cơ chế phối hợp giữa địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để xác định rõ nguồn hàng, luồng hàng, nhu cầu kho lạnh, logistics nông sản, logistics công nghiệp, logistics thương mại điện tử và logistics xuất nhập khẩu. Trung tâm logistics chỉ hiệu quả khi có hàng hóa, có doanh nghiệp sử dụng, có dịch vụ giá trị gia tăng và có khả năng kết nối thị trường.
Tọa đàm Xây dựng trung tâm logistics hiện đại: Tạo lực đẩy cho sản xuất và xuất nhập khẩu
Bên cạnh đó, về chuyển đổi số, ưu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu logistics, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong chuỗi, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng nền tảng số, quản trị vận tải, kho bãi, đơn hàng và truy xuất nguồn gốc.
Về chuyển đổi xanh, ưu tiên tiêu chuẩn hóa kho bãi xanh, tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời mái nhà, phương tiện ít phát thải, tối ưu tuyến vận tải, tăng tỷ trọng vận tải đa phương thức và từng bước đo lường phát thải trong hoạt động logistics.
Về liên kết vùng, cần có cơ chế điều phối thực chất hơn giữa các địa phương. Mỗi tỉnh không nhất thiết phải có một trung tâm logistics lớn. Điều quan trọng là cả vùng có một mạng lưới logistics hiệu quả, trong đó mỗi địa phương đóng vai trò phù hợp với lợi thế của mình.
- Theo ông, việc phát triển hệ thống trung tâm logistics theo hướng xanh, thông minh kết hợp phân tầng, liên thông được kỳ vọng tạo ra tác động như thế nào đối với năng lực cạnh tranh quốc gia?
Phát triển hệ thống trung tâm logistics theo hướng xanh, thông minh, phân tầng và liên thông sẽ tạo tác động rất lớn đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tác động đầu tiên là giảm chi phí logistics. Chi phí logistics thấp hơn sẽ trực tiếp làm giảm chi phí sản xuất, chi phí lưu thông và chi phí xuất khẩu. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026–2030 theo Kết luận số 18-KL/TW. Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, chúng ta phải nâng hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế, trong đó logistics là một khâu then chốt.
Tác động thứ hai là nâng chất lượng chuỗi cung ứng. Trung tâm logistics hiện đại không chỉ giúp hàng hóa đi nhanh hơn, mà còn giúp quản lý tốt hơn chất lượng hàng hóa, thời gian giao hàng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và khả năng đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu lớn.
Tác động thứ ba là thu hút đầu tư và nâng cấp sản xuất. Khi có hạ tầng logistics tốt, các nhà đầu tư công nghiệp, bán lẻ, thương mại điện tử, nông sản, chế biến chế tạo sẽ có thêm niềm tin để đặt nhà máy, kho trung chuyển, trung tâm phân phối và chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Logistics tốt chính là một phần của môi trường đầu tư.
Tác động thứ tư là tăng năng lực liên kết vùng. Một hệ thống trung tâm logistics phân tầng, liên thông sẽ giúp các vùng kinh tế không phát triển rời rạc, mà bổ trợ cho nhau: vùng sản xuất, vùng chế biến, vùng tiêu thụ, vùng cửa khẩu, vùng cảng biển và vùng đô thị được kết nối thành một mạng lưới thống nhất.
Cuối cùng, logistics xanh, thông minh sẽ giúp Việt Nam nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tọa đàm hôm nay cũng đặt đúng trọng tâm này: xây dựng trung tâm logistics hiện đại là tạo lực đẩy cho sản xuất và xuất nhập khẩu, không chỉ là đầu tư hạ tầng đơn thuần.
Xin cảm ơn ông!
TS. Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, nếu làm tốt, trung tâm logistics sẽ trở thành một trong những “hạ tầng tăng trưởng” quan trọng nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới.
