 |
| Cơ quan Hải quan tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. |
Liên thông dữ liệu điện tử và đẩy mạnh phân cấp
Thông tư số 84/2026/TT-BTC (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế hoàn toàn Thông tư số 72/2014/TT-BTC và Thông tư số 92/2019/TT-BTC) được ban hành nhằm chi tiết hóa quy định tại khoản 5 Điều 29 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
Điểm cốt lõi giúp Thông tư số 84/2026/TT-BTC tạo nên sự khác biệt vượt trội so với các quy định trước đây chính là tư duy “số hóa toàn diện” và “phân cấp triệt để” trong tổ chức thực hiện.
Sự thay đổi mang tính nền tảng nằm ở việc xây dựng và liên thông Hệ thống quản lý hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) dành cho người nước ngoài. Nếu như trước đây, các hệ thống dữ liệu hoạt động tương đối độc lập, gây độ trễ trong đối chiếu thông tin thì nay, Thông tư số 84/2026/TT-BTC quy định bắt buộc kết nối trực tiếp giữa Hệ thống quản lý hoàn thuế GTGT của cơ quan Hải quan với Hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan Thuế.
Đồng thời, hai cơ quan này có trách nhiệm ban hành chuẩn định dạng thông điệp dữ liệu chung nhằm đảm bảo việc truyền nhận thông tin diễn ra thông suốt, tức thời.
Sự liên thông này tạo cơ sở vững chắc để cơ quan Hải quan thực hiện các nghiệp vụ kiểm tra một cách nhanh chóng và chính xác. Khi du khách xuất cảnh xuất trình hóa đơn kiêm tờ khai hoàn thuế đã được điều chỉnh hoặc thay thế, công chức hải quan có thể lập tức truy xuất, đối chiếu chéo thông tin hộ chiếu (hoặc giấy tờ đi lại quốc tế) với dữ liệu trên ba nguồn: Hệ thống do doanh nghiệp bán hàng truyền dữ liệu qua; Hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan Thuế; Danh mục hàng hóa đủ điều kiện hoàn thuế quy định tại Nghị định số 181/2025/NĐ-CP.
Bên cạnh cuộc cách mạng về công nghệ, Thông tư số 84/2026/TT-BTC còn tạo bước đột phá lớn trong cải cách hành chính thông qua việc phân cấp thẩm quyền. Bộ Tài chính đã chuyển giao toàn bộ quy trình tiếp nhận hồ sơ, lựa chọn hoặc chấm dứt hoạt động đối với các ngân hàng thương mại làm đại lý hoàn thuế về cho Cục Hải quan địa phương chủ động quyết định.
Tương tự, thẩm quyền xem xét hồ sơ, phê duyệt áp dụng cũng như tạm dừng, chấm dứt việc thực hiện hoàn thuế GTGT tại các cảng hàng không quốc tế, cảng biển quốc tế cũng được phân cấp toàn diện cho cấp Cục. Sự dịch chuyển quyền lực hành chính này giúp rút ngắn tối đa thời gian xử lý hồ sơ, loại bỏ cơ chế và giúp các địa phương chủ động, linh hoạt hơn trong việc phát triển hạ tầng dịch vụ xuất nhập cảnh tại địa bàn mình quản lý.
Chuẩn hóa quy trình, nâng cao trải nghiệm du khách
Theo đánh giá của Cục Hải quan, một hành lang pháp lý hiện đại chỉ thực sự đi vào đời sống khi nó giải quyết được hài hòa lợi ích, quyền lợi và trách nhiệm của tất cả các chủ thể tham gia vào chuỗi quy trình: từ doanh nghiệp bán hàng, ngân hàng đại lý cho đến hành khách nước ngoài mua hàng tại Việt Nam mang theo khi xuất cảnh.
|
| Hành khách xuất nhập cảnh qua sân bay quốc tế Nội Bài. |
Đối với doanh nghiệp bán hàng (quy định tại Điều 5 Thông tư số 84/2026/TT-BTC), nhằm chuẩn bị sẵn sàng cho Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan đi vào vận hành, doanh nghiệp bán hàng có trách nhiệm cập nhật trực tiếp hóa đơn kiêm tờ khai hoàn thuế đã lập từ Hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan Thuế lên Hệ thống chung để truyền tải dữ liệu sang cho cơ quan Hải quan.
Sau đó, doanh nghiệp tiến hành in hóa đơn này giao cho khách nước ngoài. Tờ hóa đơn giấy được in ra trực tiếp từ hệ thống này có giá trị pháp lý tương đương hóa đơn điện tử, giúp giảm thiểu rủi ro giả mạo chứng từ và đẩy nhanh tốc độ thông quan tại cửa khẩu.
Các trường hợp ghi sai lệch thông tin sẽ được xử lý linh hoạt theo đúng quy định chung của pháp luật về hóa đơn, chứng từ hiện hành. Nhằm mở rộng quy mô mạng lưới điểm bán, Thông tư số 84/2026/TT-BTC cũng bổ sung thêm địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp (bên cạnh trụ sở chính) là nơi đủ điều kiện đăng ký bán hàng hoàn thuế GTGT, hoàn toàn phù hợp với Luật Doanh nghiệp.
Đối với ngân hàng thương mại làm đại lý (quy định tại Điều 6 Thông tư số 84/2026/TT-BTC), để bảo vệ quyền lợi của các định chế tài chính, đồng thời duy trì tính liên tục của dịch vụ công, Thông tư số 84/2026/TT-BTC bổ sung quy định rõ ràng: ngân hàng thương mại chỉ bị chấm dứt vai trò đại lý hoàn thuế khi Cục Hải quan đã hoàn tất việc lựa chọn được một ngân hàng thương mại khác thay thế.
Điều khoản chặt chẽ này đảm bảo hoạt động hoàn trả tiền thuế cho khách du lịch tại các cửa khẩu luôn được diễn ra thông suốt, không bị gián đoạn hay tạo ra khoảng trống dịch vụ làm ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách quốc tế.
Đặc biệt, lần đầu tiên quy trình lựa chọn, tạm dừng hoặc chấm dứt áp dụng hoàn thuế GTGT tại các cảng hàng không quốc tế và cảng biển quốc tế được luật hóa chi tiết tại Điều 14 Thông tư số 84/2026/TT-BTC.
Quy trình xử lý hồ sơ đề nghị từ các cảng được giới hạn nghiêm ngặt trong vòng 30 ngày kể từ khi Cục Hải quan nhận được văn bản đề xuất (có kèm đánh giá chi tiết về hiệu quả kinh tế và yêu cầu quản lý).
Ngược lại, nếu trong quá trình hoạt động, các cảng này không còn đảm bảo hiệu quả kinh tế hoặc không đáp ứng các yêu cầu kiểm soát nghiệp vụ, Cục Hải quan có quyền ra quyết định tạm dừng hoặc chấm dứt để bảo toàn nguồn lực tài chính công.
Sau cùng, trải nghiệm của người nộp thuế và du khách được hoàn thiện tối đa nhờ quy định chuẩn hóa về địa điểm kiểm tra và hoàn tiền tại Điều 15 Thông tư số 84/2026/TT-BTC. Quy định mới yêu cầu khu vực kiểm tra thực tế hàng hóa, hóa đơn phải được bố trí khoa học ngay trong khu vực làm thủ tục gửi hành lý hoặc khu vực kiểm soát thẻ lên tàu bay/tàu biển, đi kèm yêu cầu bắt buộc về diện tích mặt bằng rộng rãi và quầy làm việc (ki-ốt) riêng biệt nhằm đảm bảo an ninh, trật tự.
Trong khi đó, địa điểm chi trả lại tiền thuế GTGT (bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản) phải được đặt hoàn toàn trong khu vực cách ly (đối với sân bay quốc tế) hoặc khu vực hoàn thuế riêng biệt (đối với cảng biển quốc tế), đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe về quản lý tiền tệ và lưu trữ chứng từ kế toán.
Sự phân định giúp hành khách nước ngoài thực hiện các bước kiểm tra - hoàn tiền một cách tự nhiên, nhanh chóng ngay trước giờ cất cánh hay nhổ neo mà không gặp bất kỳ trở ngại hay phiền hà nào về mặt thủ tục hành chính.
