Cơ hội phát triển kinh tế để đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới

GS. TS. Trần Thọ Đạt Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân

GS. Trần Thọ Đạt: Năm 2025 có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ thể hiện ở các kết quả tăng trưởng đạt được mà còn đánh dấu sự chuyển dịch dần từ phục hồi sang tái cấu trúc và định hình mô hình tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, Việt Nam tiếp tục duy trì được ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo các cân đối lớn, qua đó tạo nền tảng cần thiết cho tăng trưởng trung hạn.

Điểm đáng chú ý là chất lượng tăng trưởng năm 2025 đã có những cải thiện nhất định. Các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực, song song với sự nổi lên của các lĩnh vực gắn với kinh tế số, dịch vụ tri thức và chuyển đổi năng lượng. Đầu tư công được triển khai theo hướng tập trung hơn vào hạ tầng chiến lược, không chỉ góp phần kích cầu ngắn hạn mà còn cải thiện năng lực sản xuất trong dài hạn. Khu vực doanh nghiệp tư nhân có dấu hiệu phục hồi về niềm tin.

Quan trọng hơn, năm 2025 đánh dấu bước tiến trong hoàn thiện khung khổ chính sách phát triển giai đoạn 2025-2030, với trọng tâm là đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và phát triển bền vững. Những kết quả đạt được trong năm 2025 vì vậy không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn, mà còn “tạo đà tích cực” cho nền kinh tế, giúp Việt Nam bước vào giai đoạn tiếp theo với nền tảng ổn định hơn, dư địa chính sách rõ ràng hơn và tầm nhìn phát triển dài hạn nhất quán hơn..

Phóng viên: Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thức XIV của Đảng, nhiều nội dung về phát triển kinh tế đã được đề cập, trong đó nhấn mạnh đến tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường. Ông đánh giá như thế nào về định hướng này và ông có thể chia sẻ, trao đổi thêm những suy ngẫm cá nhân?

GS. TS. Trần Thọ Đạt: Đại hội XIV nhấn mạnh tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường là một sự điều chỉnh quan trọng trong tư duy phát triển, phù hợp với bối cảnh trong nước và quốc tế hiện nay. Đây không đơn thuần là lựa chọn mang tính xu thế, mà là kết quả của quá trình nhận diện những giới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, sử dụng năng lượng hóa thạch và mở rộng đầu vào.

Tăng trưởng xanh cần được nhìn nhận như một khung tiếp cận phát triển, trong đó mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội được tích hợp. Đối với Việt Nam, các vấn đề như biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, áp lực đô thị hóa và yêu cầu tiêu chuẩn xanh từ thị trường quốc tế đang tác động trực tiếp đến khả năng duy trì tăng trưởng trong dài hạn. Do đó, nếu không chuyển đổi sớm, chi phí điều chỉnh trong tương lai sẽ lớn hơn rất nhiều.

Ở góc độ cá nhân, tôi cho rằng thách thức lớn nhất của tăng trưởng xanh không nằm ở nhận thức, mà ở năng lực thực thi chính sách. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ giữa chiến lược phát triển, công cụ kinh tế và cơ chế thị trường, như tài chính xanh, thị trường carbon, chính sách thuế, phí môi trường và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ. Nếu được triển khai một cách nhất quán, tăng trưởng xanh không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro môi trường, mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất.

Phóng viên: Theo ông, bước vào năm 2026, kinh tế Việt Nam sẽ phải đối mặt với những thách thức nào và cần nắm bắt và những cơ hội nào để tạo đột phá phát triển?

GS. TS. Trần Thọ Đạt: Bước sang năm 2026, kinh tế Việt Nam đứng trước một giai đoạn phát triển có tính chất bản lề, trong đó các thách thức mang tính cấu trúc ngày càng bộc lộ rõ hơn. Về bối cảnh quốc tế, tăng trưởng toàn cầu có xu hướng chậm lại, kinh tế thế giới phân mảnh mạnh hơn, cùng với rủi ro địa chính trị, tài chính và khí hậu gia tăng. Những yếu tố này làm gia tăng tính bất định và thu hẹp dư địa chính sách của các nền kinh tế đang phát triển.

Ở trong nước, những hạn chế kéo dài như năng suất lao động thấp, năng lực công nghệ còn yếu, khu vực trong nước thiếu các doanh nghiệp quy mô lớn có sức lan tỏa, vẫn là những “điểm nghẽn” quan trọng. Nếu không được tháo gỡ, các hạn chế này có thể làm suy giảm động lực tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, năm 2026 cũng mở ra nhiều cơ hội chiến lược. Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất công nghệ, logistics, kinh tế số và năng lượng tái tạo. Thị trường trong nước với quy mô ngày càng lớn là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên cầu nội địa. Ngoài ra, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiếp tục tạo áp lực cải cách, đồng thời mở ra không gian nâng cấp cấu trúc xuất khẩu.

Vấn đề cốt lõi là khả năng chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng thực chất, thông qua cải cách thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế.

Phóng viên: Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo Ông Việt Nam cần tập trung vào những vấn đề trọng tâm gì và giải pháp gì?

GS. TS. Trần Thọ Đạt: Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, Việt Nam cần tập trung vào một số trọng tâm chiến lược với giải pháp đồng bộ và căn bản.

Trước hết, cần chuyển đổi động lực tăng trưởng từ chủ yếu dựa vào mở rộng vốn và lao động sang nâng cao năng suất lao động. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành trụ cột nền tảng. Đầu tư vào R&D, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất kinh doanh là rất thiết yếu. Nhà nước cần đóng vai trò tiên phong trong xây dựng chính sách, khung pháp lý, tạo động lực và đòn bẩy cho đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, cải cách thể chế cần được thực hiện quyết liệt và sâu sắc hơn nữa, hướng tới tháo gỡ các rào cản về chi phí giao dịch, minh bạch và ổn định môi trường kinh doanh. Cải cách các thị trường yếu tố sản xuất như đất đai, tài chính, lao động nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực cũng rất quan trọng.

Thứ ba, phát triển khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước trở thành trụ cột của nền kinh tế bằng cách tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên nền tảng đổi mới công nghệ và quản trị hiện đại.

Cuối cùng, đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường đào tạo kỹ năng thích ứng với nền kinh tế tri thức, công nghệ số là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Khi các giải pháp này được thực hiện đồng bộ, có lộ trình rõ ràng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ trở thành một viễn cảnh khả thi và có cơ sở khoa học vững chắc.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!