|
| Bộ Tài chính đề xuất bổ sung Luật Đấu thầu (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026 |
Bộ Tài chính vừa có tờ trình đề xuất bổ sung Luật Đấu thầu (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026 với tiến độ trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ 2 theo chỉ đạo của Chính phủ. Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng Luật Đấu thầu (sửa đổi) là cần thiết trong bối cảnh mới nhằm tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, tăng hiệu quả đấu thầu, góp phần thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Tại cuộc họp làm việc với Bộ Tài chính và một số bộ, ngành, hiệp hội về rà soát, xử lý vướng mắc trong pháp luật đấu thầu, đề xuất sửa đổi Luật Đấu thầu vừa qua, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chỉ rõ, tại Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026 về Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước; sửa đổi Luật Đấu thầu, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI; tiếp tục rà soát các vướng mắc trong thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, nhất là các quy định về đấu thầu, xây dựng... để tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền cho chủ trương thực hiện, trước mắt như cơ chế chỉ định thầu đối với gói thầu tư vấn, gói thầu xây lắp.
Theo đó, Luật Đấu thầu đã được đưa vào chương trình xây dựng luật năm 2026. Cùng với đề xuất sửa đổi một số quy định về đấu thầu ở cấp nghị định, Bộ Tài chính báo cáo rõ nội dung nghiên cứu, sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu trình Quốc hội theo đúng chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu việc sửa đổi Luật Đấu thầu phải trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành, xác định rõ các vướng mắc cần giải quyết, từ đó xây dựng đề xuất sửa đổi phù hợp. Quá trình xây dựng luật phải bảo đảm các văn bản hướng dẫn dưới luật được chuẩn bị đồng thời, trình kèm theo. Việc sửa đổi pháp luật về đấu thầu phải bảo đảm công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà thầu, đồng thời góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu.
Sửa đổi các quy định đầu thầu để phù hợp với bối cảnh mới
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, từ năm 2023 đến nay, Luật Đấu thầu đã được sửa đổi, bổ sung nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đặc biệt, kể từ khi Luật Đấu thầu được sửa đổi trong các năm 2024, 2025, hoạt động đấu thầu đã có những chuyển biến tích cực, góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm, cấp bách như dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, nhà máy điện hạt nhân, các dự án công nghệ thông tin, chuyển đổi số...
Qua các lần sửa đổi, bổ sung, Luật Đấu thầu và hệ thống văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao tính chủ động của chủ đầu tư; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết kiến nghị trong hoạt động đấu thầu.
Tuy nhiên, kết quả rà soát cho thấy, quá trình triển khai thực hiện Luật Đấu thầu thời gian qua tiếp tục phát sinh một số khó khăn, vướng mắc về phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng Luật Đấu thầu và các luật có liên quan. Cụ thể, bên cạnh những quy định chung, có tính nguyên tắc, Luật Đấu thầu và các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật còn quy định một số nội dung mang tính chuyên môn, kỹ thuật thuộc phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực nhưng chưa có sự phân định rõ ràng về nguyên tắc áp dụng, dẫn đến chồng chéo, thiếu thống nhất trong quá trình thực hiện pháp luật.
Đáng chú ý, Luật Đấu thầu quy định điều kiện áp dụng cụ thể đối với từng hình thức lựa chọn nhà thầu, trong đó đấu thầu rộng rãi là hình thức được ưu tiên áp dụng, các hình thức còn lại chỉ được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện do Luật quy định. Việc quy định cứng các điều kiện, tiêu chí và trường hợp áp dụng từng hình thức lựa chọn nhà thầu như trên không bảo đảm tính linh hoạt và chưa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ đầu tư…
Bên cạnh đó, các hình thức lựa chọn nhà thầu đang được quy định phân tán, trong đó một số hình thức có tính chất, trình tự thực hiện tương đồng nhưng chưa được ích hợp, chưa bảo đảm tính đơn giản, thống nhất trong tổ chức thực hiện. Các quy trình, thủ tục đấu thầu mặc dù đã được cải cách nhưng vẫn còn một số thủ tục không cần thiết, thời gian thực hiện kéo dài. Luật Đấu thầu cũng chưa quy định rõ ràng tiêu chí, điều kiện áp dụng hình thức đấu thầu trong nước hoặc đấu thầu quốc tế, dẫn đến vướng mắc, lúng túng cho chủ đầu tư, cơ quan có thẩm quyền khi lựa chọn áp dụng các hình thức này… Do đó, việc sửa đổi Luật Đấu thầu là cần thiết nhằm tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, tăng hiệu quả hoạt động đấu thầu đáp ứng các yêu cầu trong bối cảnh mới.
Tiếp tục đơn giản quy trình đấu thầu và tăng trao quyền cho chủ đầu tư
Trên cơ sở tổng hợp thực tiễn và kết quả rà soát, Bộ Tài chính đề xuất một loạt sửa đổi trong Luật Đấu thầu phù hợp với tinh thần định hướng xây dựng pháp luật hiện nay theo hướng quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, các nội dung cụ thể giao Chính phủ quy định tại các nghị định để tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện. Mục tiêu nhằm tháo gỡ các khó khăn vướng mắc phát sinh cũng như cũng như khắc phục triệt để các bất cập trong quy định hiện hành.
Cụ thể, về quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ Tài chính đề xuất Luật chỉ quy định nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Đồng thời tiếp tục cắt giảm và đơn giản hóa hơn nữa quy trình, thủ tục theo hướng tinh gọn, thuận lợi và phù hợp với thực tiễn, đặc biệt là đối với các gói thầu quy mô nhỏ.
Tương tự, đối với các quy định về hợp đồng, Bộ Tài chính đề xuất Luật chỉ quy định nguyên tắc chung và các nội dung đặc thù của hoạt động đấu thầu; bảo đảm đồng bộ với pháp luật dân sự, xây dựng và pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.
 |
Sửa đổi Luật Đấu thầu theo hướng tiếp tục đơn giản quy trình đấu thầu và mở rộng trao quyền cho chủ đầu tư |
Để xử lý mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập giữa Luật Đấu thầu và các luật có liên quan, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu theo hướng áp dụng Luật này đối với dự án đầu tư có sử dụng đất theo pháp luật về đất đai và dự án đầu tư mà pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải tổ chức đấu thầu theo pháp luật về đấu thầu. Trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực có quy định riêng về lựa chọn nhà đầu tư thì thực hiện theo pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.
Về hình thức lựa chọn nhà thầu, đề xuất bổ sung các hình thức lựa chọn nhà thầu mới trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế với trình tự, thủ tục đơn giản (như đàm phán cạnh tranh) để áp dụng đối với các gói thầu, dự án không thể xác định giá gói thầu hoặc yêu cầu kỹ thuật. Để tạo thuận lợi cho chủ đầu tư trong lựa chọn nhà thầu, Bộ Tài chính đề xuất lược bỏ điều kiện áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu, trao quyền chủ động hơn nữa cho chủ đầu tư được tự quyết định và tự chịu trách nhiệm áp dụng hình thức phù hợp trên cơ sở bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả.
Một định hướng sửa đổi rất đáng chú ý khác là các quy định theo hướng ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu, mua sắm hàng hoá xuất xứ trong nước cũng được đề xuất sửa đổi áp dụng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Theo đó, xác định và phân định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng đấu thầu trong nước và đấu thầu quốc tế trong Luật Đấu thầu (sửa đổi), trong đó chỉ áp dụng đấu thầu quốc tế đối với gói thầu mà nhà thầu, hàng hóa trong nước không đáp ứng được hoặc hàng hóa sản xuất được nhưng không đáp ứng một trong các yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, hoặc đối với trường hợp cần có sự tham gia của nhà thầu nước ngoài để nâng cao chất lượng gói thầu, dự án.
Đối với chính sách ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu, mua sắm hàng hoá xuất xứ trong nước, Bộ Tài chính đề xuất rà soát chính sách ưu đãi trong đấu thầu để phù hợp với các chủ trương, nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời quy định cơ chế ưu tiên mua sắm sản phẩm xuất xứ trong nước đối với sản phẩm thuộc Danh mục công nghệ cao, công nghệ chiến lược, bổ sung cơ chế bắt buộc sử dụng hàng hóa trong nước sản xuất trong các dự án đầu tư kinh doanh.
Nhằm đẩy mạnh hơn nữa chuyển đổi số trong công tác đấu thầu và tăng cường thực hiện đấu thầu qua mạng, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi quy định về đấu thầu qua mạng theo hướng thực hiện đấu thầu trên môi trường điện tử là phương thức chủ yếu, được lồng ghép trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đấu thầu quốc tế, chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư, đặt hàng và quản lý thực hiện hợp đồng. Đồng thời thực hiện số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín của nhà thầu, nhà đầu tư, chất lượng và kết quả thực hiện hợp đồng để hỗ trợ lập giá gói thầu, đánh giá nhà thầu…
