Lời tòa soạn: Nắm giữ khoảng 4,5 triệu tỷ đồng tài sản và hiện diện ở hầu hết các lĩnh vực huyết mạch như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, công nghệ, tài chính, doanh nghiệp nhà nước đang được trao vai trò mới: không chỉ giữ ổn định mà phải “dẫn nhịp” tăng trưởng, hướng tới mục tiêu 2 con số theo tinh thần các nghị quyết, kết luận của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. Loạt bài “Doanh nghiệp nhà nước dẫn nhịp tăng trưởng kinh tế 2 con số” nhằm nhận diện vai trò quan trọng trên hành trình phát triển mới: từ bước chuyển sang kiến tạo, dẫn dắt; khơi thông nguồn lực để mỗi đồng vốn nhà nước trở thành “vốn mồi” cho đầu tư xã hội; giữ vững nền tảng năng lượng, hạ tầng, công nghệ trong năm nhiều biến động; đến tái cơ cấu thực chất và những trụ cột để doanh nghiệp nhà nước vươn tầm khu vực, thế giới vào năm 2030 - qua đó chứng minh vai trò chủ đạo bằng hiệu quả, năng suất và sức lan tỏa. |
Tăng trưởng 2 con số - yêu cầu xuyên suốt của cả giai đoạn
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Trên nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm sau giai đoạn 2021-2025, giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu cao hơn: phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” đặt yêu cầu phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng “2 con số” gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn.
Nghị quyết số 109/NQ-CP ngày 16/4/2026 của Chính phủ về cập nhật, bổ sung Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW tiếp tục cụ thể hóa thành chương trình hành động, lần đầu tiên giao chỉ tiêu tăng trưởng cho từng địa phương và cho cả các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.
Với sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, nền kinh tế tăng tốc qua từng quý. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), GDP quý III/2026 ước tăng 9,95%, cao hơn mức 8,15% của quý I và 8,81% của quý II; tính chung 9 tháng tăng 9,01%; tích lũy tài sản tăng 21,39% trong quý III. Sang tháng 10, các động lực tăng trưởng tiếp tục được duy trì, nhiều chỉ tiêu đạt mức cao nhất trong nhiều năm.
![]() |
| Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính) |
Dù vậy, chặng nước rút cuối năm vẫn đặt ra yêu cầu rất cao. Để tăng trưởng cả năm 2026 đạt từ 10% trở lên, GDP quý IV cần tăng khoảng 12,5%; cùng với đó là yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát trước sức ép từ giá năng lượng thế giới.
Cùng với đó, tăng trưởng 2 con số cũng không phải là đích đến của riêng năm 2026. Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã thống nhất mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu và nhiệm vụ trọng tâm năm 2027, phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, tốc độ tăng CPI bình quân khoảng 4,5%, giữ vững ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn; nội dung này được thể hiện tại Kết luận số 106-KL/TW ngày 15/10/2026 về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, kế hoạch năm 2027.
Phát biểu bế mạc Hội nghị chiều 8/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Năm 2027 phải tăng tốc, bứt phá, tạo đà, tạo thế, tạo lực cho những năm tiếp theo”, đồng thời yêu cầu cụ thể hóa Kết luận số 18-KL/TW, gắn với đổi mới mô hình phát triển theo Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đồng thời yêu cầu: “Tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài”.
|
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại phiên bế mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: TTXVN |
Trước yêu cầu đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương, giao kịch bản tăng trưởng quý IV và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cho từng bộ, địa phương.
Kết luận Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh đây là áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề, đòi hỏi quyết tâm cao nhất; trong đó yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty hoàn thành kế hoạch đầu tư, sản xuất, kinh doanh, tăng sản lượng khai thác than, dầu khí và bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu cho nền kinh tế.
Ngày 7/11/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, GDP bình quân đầu người khoảng 6.100 USD, đồng thời yêu cầu cụ thể hóa mục tiêu thành kịch bản, chỉ tiêu, nhiệm vụ và sản phẩm theo từng ngành, lĩnh vực.
Trong bức tranh ấy, cùng với kinh tế tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước được xác định giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là khu vực đang nắm giữ những nguồn lực chiến lược nhất của quốc gia.
Theo Bộ Tài chính, cả nước có khoảng 695 doanh nghiệp nhà nước, năm 2025 khu vực này có tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng. Riêng 9 tháng năm 2026, doanh thu của khu vực doanh nghiệp nhà nước ước khoảng 3,3 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế khoảng 283 nghìn tỷ đồng; 10 tháng năm 2026, thu ngân sách từ khu vực doanh nghiệp nhà nước đạt 95,1% dự toán, tăng 12,5% so với cùng kỳ.
Quan trọng hơn, các doanh nghiệp này hiện diện ở hầu hết lĩnh vực mang tính huyết mạch như điện, dầu khí, than, xăng dầu, viễn thông, hàng không, hạ tầng giao thông, tài chính, logistics và quốc phòng, an ninh. Theo tính toán của Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), chỉ riêng ba tập đoàn năng lượng là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), cứ 1% tăng trưởng sẽ đóng góp khoảng 0,05 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP.
Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo Nghị quyết 79-NQ/TW trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số ở Việt Nam, giai đoạn 2026-2030” ngày 10/9/2026, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, với khu vực kinh tế nhà nước đang đóng góp khoảng 20% GDP, cần tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn của kinh tế nhà nước, nhất là doanh nghiệp nhà nước; tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước ở những lĩnh vực then chốt như năng lượng, logistics, tài chính - ngân hàng, công nghệ, viễn thông, hạ tầng số và khoáng sản chiến lược.
Từ “giữ nhịp” đến “kiến tạo”: Tư duy mới về vai trò doanh nghiệp nhà nước
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đối với khu vực kinh tế nhà nước. Đầu năm, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước được ban hành; tiếp đó, Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/2/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt yêu cầu nâng cao hiệu quả, đổi mới mạnh mẽ tư duy trong lãnh đạo, chỉ đạo, chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại.
Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước chủ yếu được nhìn nhận với vai trò giữ ổn định thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội, thì nay, yêu cầu đã được nâng lên tầm cao mới: tạo ra động lực tăng trưởng, dẫn dắt đổi mới sáng tạo, mở rộng không gian phát triển và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), vai trò của doanh nghiệp nhà nước đã được định vị lại: nếu trước đây được xác định là “lực lượng vật chất chủ yếu” của kinh tế nhà nước, thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay, theo Nghị quyết số 79-NQ/TW, doanh nghiệp nhà nước là “lực lượng vật chất quan trọng”, tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và phải bảo đảm tính tiên phong, kiến tạo, dẫn dắt. Yêu cầu không còn là hiện diện rộng, mà là dẫn dắt ở những lĩnh vực trọng yếu.
Đi cùng với đó là những mục tiêu rất cao như đến năm 2030 có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, từ 1 đến 3 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; đến năm 2045, các con số tương ứng là khoảng 60 và 5 doanh nghiệp.
Ngày 25/2/2026, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Những năm gần đây, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tư nhân đã tạo thành hai trụ cột quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: “Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi kỷ luật, minh bạch, cùng trách nhiệm giải trình cao nhất. Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự”.
![]() |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì gặp mặt đại biểu doanh nghiệp tiêu biểu ngày 12/10/2026. |
Tinh thần đó tiếp tục được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc gặp mặt doanh nghiệp tiêu biểu ngày 12/10/2026, nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam: doanh nghiệp nhà nước phải sử dụng hiệu quả nguồn lực, tập trung vào lĩnh vực then chốt, hạ tầng thiết yếu, công nghệ nền tảng; gắn quyền chủ động với trách nhiệm giải trình và mở cơ hội cho doanh nghiệp trong nước.
Cũng tại cuộc gặp mặt này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030 là yêu cầu mang tính chiến lược, đòi hỏi sự đóng góp của mọi khu vực doanh nghiệp. Với khu vực nhà nước, Bộ trưởng yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả sử dụng vốn; đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa.
Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách, Trường Đại học VinUni cho rằng, doanh nghiệp nhà nước có lợi thế lớn về nguồn lực, dữ liệu và vị thế trong các ngành trọng yếu, nhưng để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, khu vực này cần chuyển từ “tư thế phòng thủ” sang “tư thế tấn công”, chủ động tạo giá trị, xây dựng chuỗi giá trị và vươn ra quốc tế.
Kỳ vọng lớn đi cùng trách nhiệm cao
Giao chỉ tiêu tăng trưởng cho doanh nghiệp nhà nước là bước đi quyết liệt thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ. Hệ thống chỉ tiêu được xây dựng bám sát đặc thù từng ngành, từng doanh nghiệp thay vì áp dụng bình quân; tùy lĩnh vực, chỉ tiêu có thể là sản lượng, doanh thu hợp nhất, doanh thu công ty mẹ hoặc chỉ tiêu đầu tư. Giao chỉ tiêu tăng trưởng vì thế không đơn thuần là giao kế hoạch sản xuất, kinh doanh, mà là giao trách nhiệm thực hiện mục tiêu phát triển quốc gia.
Với cách giao chỉ tiêu sát thực tiễn, cùng sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Tài chính và nỗ lực của chính các doanh nghiệp, hoạt động sản xuất, kinh doanh của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã có bước tăng tốc rõ nét.
Theo Báo cáo công tác tháng 10/2026 của Đảng ủy Bộ Tài chính, ước lũy kế 10 tháng, tổng doanh thu hợp nhất của 23 tập đoàn, tổng công ty do Bộ làm cơ quan đại diện chủ sở hữu đạt hơn 2,15 triệu tỷ đồng, bằng 97,36% kế hoạch năm; lợi nhuận trước thuế hợp nhất gần 153,9 nghìn tỷ đồng, bằng 138,55% kế hoạch; nộp ngân sách nhà nước hơn 151,5 nghìn tỷ đồng, bằng 76,72% kế hoạch. Tính riêng công ty mẹ, doanh thu đạt 99,96%, lợi nhuận trước thuế đạt 110,51% và nộp ngân sách đạt 100,88% kế hoạch năm.
![]() |
| Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy mở rộng tháng 10/2026. |
Các doanh nghiệp tiếp tục bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu, than, khí cho nền kinh tế trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động mạnh; nhiều công trình trọng điểm như Nhiệt điện Quảng Trạch I, Điện khí LNG Quảng Trạch II, mở rộng Thủy điện Trị An, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Nhà ga T2 Nội Bài được đẩy nhanh tiến độ.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Petrovietnam, nhìn nhận mục tiêu tăng trưởng 2 con số là rất thách thức, đòi hỏi phải cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và mở rộng không gian phát triển mới. Petrovietnam xác định tập trung đột phá năng lực quản trị, đầu tư trọng điểm và đẩy mạnh thăm dò, khai thác dầu khí.
Bước vào chặng nước rút, đầu tư phát triển được xác định là dư địa lớn nhất để doanh nghiệp nhà nước tạo thêm đóng góp cho tăng trưởng. Tại Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính mở rộng tháng 10/2026, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh khối lượng công việc những tháng cuối năm rất lớn, đòi hỏi toàn ngành Tài chính và các doanh nghiệp nhà nước nỗ lực cao hơn, hành động quyết liệt hơn; mục tiêu tăng trưởng 2 con số là yêu cầu xuyên suốt, tăng trưởng phải thực chất, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
Tại Thông báo số 962/TB-BTC ngày 30/10/2026 của Bộ Tài chính về ý kiến chỉ đạo của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn về tăng cường công tác tham mưu, phân tích dự báo trong quản lý, điều hành kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng “2 con số” trong quý IV năm 2026, năm 2027 và các năm tiếp theo, Bộ trưởng yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước bảo đảm hoàn thành, phấn đấu vượt các chỉ tiêu kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển năm 2026; đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư phát triển, nhất là các dự án lớn, trọng điểm; đồng thời theo dõi, đánh giá thực chất sức khỏe, hiệu quả của doanh nghiệp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh chính, phát huy tối đa vai trò dẫn dắt, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, khi yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng và năng lực tự chủ quốc gia được đặt lên hàng đầu, hành trình tăng trưởng 2 con số đòi hỏi doanh nghiệp nhà nước vượt lên vai trò truyền thống: không chỉ giữ ổn định mà phải kiến tạo tăng trưởng; không chỉ lớn về quy mô mà phải mạnh về hiệu quả; không chỉ hoàn thành phần việc của mình mà phải mở đường cho cả nền kinh tế.
Để đà tăng tốc ấy được duy trì bền bỉ trong suốt giai đoạn 2026-2030, yêu cầu then chốt đặt ra là khơi thông nguồn lực to lớn về vốn, đất đai, tài sản mà doanh nghiệp nhà nước đang nắm giữ, để mỗi đồng vốn nhà nước thực sự trở thành “vốn mồi”, dẫn dắt và lan tỏa đầu tư toàn xã hội.
(Còn tiếp)






