Nhìn lại quá trình phát triển của Thủ đô trong dòng chảy lịch sử, Hà Nội đã trải qua 8 lần lập và điều chỉnh quy hoạch chung. Mỗi giai đoạn đều có định hướng riêng nhưng chưa bao giờ thành phố đặt vấn đề ở tầm nhìn 100 năm như hiện nay.
Với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố xác định lộ trình phát triển rõ ràng. Đến năm 2035, Hà Nội phấn đấu cơ bản đạt tiêu chí “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đến năm 2045 vươn lên ngang tầm các thủ đô phát triển trong khu vực và trên thế giới; đến năm 2065 cùng các giai đoạn tiếp theo, hướng tới trở thành thành phố toàn cầu với chất lượng sống cao.
Trong tư duy quy hoạch mới, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan trung tâm, đóng vai trò “xương sống” tổ chức không gian và là biểu tượng phát triển mới của Thủ đô.
Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, việc nâng tầm vai trò của sông Hồng không phải là ý tưởng nhất thời, mà là kết quả của một quá trình nghiên cứu, tích lũy kéo dài gần bốn thập kỷ.
Tuy nhiên, điểm khác biệt của quy hoạch lần này nằm ở cách tiếp cận. Từ tư duy “ngăn lũ” truyền thống, quy hoạch chuyển sang thích ứng với tự nhiên.
Thực tế cho thấy, sông Hồng luôn gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của Hà Nội. Từ biểu tượng lịch sử như cầu Long Biên cho đến các công trình hạ tầng hiện đại như cầu Nhật Tân, cầu Vĩnh Tuy, cầu Thăng Long. Hệ thống cầu qua sông vừa đảm bảo kết nối không gian, vừa góp phần mở rộng động lực phát triển đô thị về hai phía Đông - Tây.
Không chỉ mang ý nghĩa không gian, sông Hồng còn được nhìn nhận như một trục kết nối lịch sử, văn hóa và tương lai phát triển của Hà Nội. KTS Đinh Việt Phương - Giám đốc 3DArt - nhấn mạnh, trục cảnh quan sông Hồng là không gian chiến lược để hiện thực hóa ba mệnh đề giá trị của Hà Nội: Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo.
Sông Hồng là khởi nguyên của cư dân Việt, là nơi hình thành văn minh lúa nước, làng xã, tín ngưỡng và cấu trúc đô thị Thăng Long suốt hơn một nghìn năm.
Trong hành trình bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nếu sông Hồng không được đặt ở vị trí trung tâm, Hà Nội sẽ thiếu đi một trục biểu tượng đủ sức nối liền quá khứ với tương lai.
KTS Đinh Việt Phương cho rằng, để biến định hướng này thành hiện thực, cần một hệ thống chính sách đồng bộ, sự chung tay của các nguồn lực xã hội và sự tham gia tích cực từ người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
"Nếu được triển khai đúng hướng, trục sông Hồng sẽ trở thành trục di sản - trục sáng tạo của Thủ đô. Và khi đó, Hà Nội không chỉ phát triển về quy mô, mà còn phát triển về chiều sâu văn hóa - điều làm nên bản lĩnh của một Thủ đô nghìn năm văn hiến", KTS Đinh Việt Phương khẳng định.
