Kỳ cuối: Xác định mẫu ADN liệt sĩ - niềm hy vọng đoàn viên sau hơn nửa thế kỷ

Giữa cái nắng bỏng rát tháng 7 ở Quảng Trị, những cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chuyên môn vẫn miệt mài khai quật, lấy mẫu hài cốt nhằm thực hiện giám định ADN từng phần mộ liệt sĩ “chưa xác định được thông tin”.

Mỗi thao tác đều được thực hiện với sự cẩn trọng tuyệt đối, mang theo khát vọng “trả lại tên” cho những người đã anh dũng ngã xuống vì Tổ quốc và đưa các anh trở về với gia đình sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi.

Chạy đua với thời gian, từng bước tìm lại tên cho liệt sĩ hy sinh

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh (Quảng Trị), giữa hàng nghìn bia mộ là không khí khẩn trương, tất bật của lực lượng chức năng để khai quật từng phần mộ liệt sĩ.

Nơi đây, các thành viên Đội Quy tập 589, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị cùng lực lượng pháp y, dân quân, y tế và cán bộ số hóa dữ liệu đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: Lấy mẫu để giám định ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Khi nhiệt độ ngoài trời ở nhiều thời điểm vượt ngưỡng 37-38 độ C, các chiến sĩ vẫn kiên trì làm việc từ sáng sớm đến giữa trưa. Mọi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng như một nghi lễ thiêng liêng.

Theo kế hoạch, tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh sẽ tiến hành lấy mẫu, số hoá đối với 1.952 phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin. Đến nay, công việc đã hoàn thành khoảng 65% khối lượng.

Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, Đội trưởng Đội 589 cho biết, trung bình mỗi ngày các lực lượng khai quật khoảng 170 phần mộ.

Để hoàn thành khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn, đơn vị chia thành 7 tổ công tác, trong đó Đội 589 giữ vai trò nòng cốt, phối hợp cùng lực lượng dân quân xã Vĩnh Linh, cán bộ tăng cường của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, lực lượng Trung tâm Pháp y Sở Y tế, y tế địa phương và cán bộ thực hiện số hóa dữ liệu.

Toàn bộ quy trình được triển khai nghiêm ngặt theo 14 bước do Ban Chỉ đạo quốc gia quy định. “Từng phần mộ đều được xác định vị trí, khai quật, lấy mẫu, bảo quản, niêm phong, cập nhật dữ liệu và bàn giao đúng quy trình kỹ thuật. Yêu cầu cao nhất là tuyệt đối không để xảy ra nhầm lẫn hay nhiễm chéo mẫu”, Thượng tá Nguyễn Thanh Bình chia sẻ.

Theo Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, khó khăn lớn nhất không chỉ là thời tiết. Nhiều phần mộ liệt sĩ đã được tôn tạo nên kết cấu thay đổi. Có những ngôi mộ sâu, miệng hẹp, phần hài cốt nằm rất sâu dưới lòng đất. Không ít trường hợp vị trí hài cốt bị xê dịch theo thời gian khiến việc khai quật đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm.

Dẫu vậy, anh em vẫn tập trung lực lượng, từ công tác chỉ đạo đến triển khai thực hiện đảm bảo hiệu quả. Các lực lượng kiên trì tìm giải pháp phù hợp để vừa bảo đảm tiến độ, vừa giữ gìn sự tôn nghiêm đối với từng phần mộ. Đội 589 đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 600 phần mộ còn lại trước ngày 25/7.

Trước khi làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh, Đội 589 đã hoàn thành lấy mẫu hơn 1.318 phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc.

Với mỗi cán bộ, chiến sĩ, công việc không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn, mà đó còn là trách nhiệm với lịch sử, là lời tri ân đối với những người đã nằm lại nơi chiến trường.

Hành trình của trách nhiệm và lòng biết ơn

Mỗi ngày, khi đồng hồ chưa điểm 6h, Thiếu tá Phi Trọng Trung, nhân viên Đội Quy tập 589 cùng đồng đội đã có mặt tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh. Các chiến sĩ làm việc đến gần trưa, nghỉ ngắn rồi tiếp tục trở lại từ đầu giờ chiều. Dù nắng hay mưa, công việc vẫn tiếp diễn.

Thiếu tá Phi Trọng Trung chia sẻ đây là nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng của toàn Đảng và hệ thống chính trị nên tôi thấy rất vinh dự, tự hào khi được đóng góp công sức vào hành trình xác định thông tin, tìm lại tên cho các bác.

“Do khối lượng công việc rất lớn nên anh em tập trung cao độ, nỗ lực phát huy tinh thần trách nhiệm để triển khai công việc hiệu quả, chính xác. Có những đợt anh em làm liên tục khoảng 40 ngày không có ngày nghỉ. Điều thôi thúc chúng tôi là mong tìm lại tên cho các bác sau nhiều năm hy sinh. Mình làm hết sức vì cái tâm để hoàn thành nhiệm vụ”, Thiếu tá Phi Trọng Trung tâm sự.

Đại úy Đoàn Thế Hùng từng tham gia nhiều đợt quy tập hài cốt liệt sĩ ở Lào. Sau khi kết thúc đợt tìm kiếm ở nước bạn, anh và đồng đội thực hiện nhiệm vụ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc rồi đến Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh. Với anh, mỗi nhiệm vụ đều mang một sứ mệnh thiêng liêng.

“Làm việc giữa nắng nóng rất vất vả nhưng ai cũng xác định đây là nhiệm vụ thiêng liêng. Chúng tôi luôn tâm niệm phải cố gắng phát huy tinh thần trách nhiệm, làm hết sức để trả lại tên cho các anh", Đại úy Hùng nói.

Không chỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh, chiến dịch còn được triển khai đồng loạt tại nhiều nghĩa trang trên địa bàn tỉnh.

Tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 - nơi an nghỉ của gần 10.900 liệt sĩ, hiện vẫn còn 5.929 phần mộ mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”.

Từ đầu tháng 6, Đội 584 thuộc Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiệm vụ lấy mẫu phục vụ giám định ADN tại đây.

Nhiệm vụ chính trị quan trọng này được thực hiện bởi nhiều cơ quan chức năng, gồm: Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị và Ban quản trang Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 cung cấp, lập danh sách các phần mộ; Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị, Sở Y tế tỉnh thực hiện công tác khai quật, lấy mẫu; lực lượng Công an thực hiện nhiệm vụ túc trực, bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện.

Tại tỉnh Quảng Trị, Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai trên hai hướng: Tiếp tục tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại chiến trường cũ và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đối với các phần mộ còn thiếu thông tin.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh hiện có hơn 22.000 phần mộ liệt sĩ tại 124 nghĩa trang.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tham mưu xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công trách nhiệm cho các sở, ngành, đơn vị và địa phương; đồng thời rà soát, sàng lọc những nguồn tin có giá trị phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Theo ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, trên địa bàn hiện còn hơn 31.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy, hơn 25.000 liệt sĩ đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính.

Mệnh lệnh từ trái tim

Theo thống kê, cả nước hiện còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Phát biểu tại lễ phát động Chiến dịch "500 ngày đêm" tổ chức ngày 2/4, tại Thành cổ Quảng Trị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, khối lượng công việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện vẫn còn rất lớn, trong khi đó, quá trình thực hiện ngày càng gặp nhiều khó khăn do nguồn thông tin ngày càng ít, nhân chứng lịch sử dần mất đi, địa hình và địa bàn đã thay đổi nhiều theo thời gian.

Theo Phó Thủ tướng, nếu không hành động khẩn trương, quyết liệt, đồng thời đổi mới phương pháp và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, cơ hội tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ sẽ ngày càng thu hẹp.

Vì vậy, các cấp, các ngành cần nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện, tăng cường kỷ luật, phát huy tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn thể hiện sâu sắc đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", là sự tri ân của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

“Đây còn là mệnh lệnh từ trái tim - mệnh lệnh thôi thúc chúng ta không được phép chậm trễ, mà phải quyết tâm, quyết liệt hơn để đưa các anh hùng, liệt sĩ trở về với đất mẹ, với gia đình”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Chiến dịch sẽ còn kéo dài. Những giọt mồ hôi vẫn sẽ tiếp tục rơi trên các nghĩa trang.

Nhưng phía sau từng mẫu ADN được niêm phong cẩn trọng là hy vọng về một ngày nào đó, trên những tấm bia đá không còn dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”, mà sẽ hiện lên đầy đủ tên tuổi, quê hương của những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Kỳ 4: Khẽ nhẹ từng nắm đất tìm hài cốt và hành trình 'trả lại tên' cho các anh

Kỳ 3: Gác bảng đen, phấn trắng ra chiến trường và lời hẹn ngày về chưa trọn

Kỳ 2: Lời hẹn với lịch sử, mệnh lệnh từ trái tim!

Kỳ 1: 'Lật từng tấc đất, ngọn cỏ, kỷ vật úa màu... gọi tên các anh'