Bộ Công an giữ nguyên đề xuất liên quan đến bổ sung tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất, khi phạm tội do vô ý. Đồ họa: Quang Việt (có sử dụng công cụ AI hỗ trợ)
Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi - đã có báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Đại biểu Quốc hội đối với dự án này.
Trong đó, có ý kiến về điểm b khoản 2 Điều 57 của dự thảo Bộ luật Hình sự bổ sung trường hợp Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật đối với người phạm tội do vô ý mà hậu quả của tội phạm chỉ là thiệt hại về tài sản, đã tự nguyện bồi thường toàn bộ thiệt hại hoặc khắc phục toàn bộ hậu quả do tội phạm gây ra...
Nhiều ý kiến trong đề nghị cần cân nhắc thận trọng việc mở rộng cơ chế này đối với mọi nhóm tội phạm. Kết luận số 56-KL/TW ngày 24.6.2026 của Bộ Chính trị đã định hướng giảm hình phạt tù, tăng chế tài xử lý kinh tế chỉ được đặt ra đối với 2 lĩnh vực là kinh tế và công nghệ.
Loại ý kiến này nhận thấy, nhiều tội phạm xâm phạm trật tự, an toàn xã hội, mặc dù có cấu thành hình thức hoặc chưa có hậu quả xảy ra, vẫn được quy định hình phạt tù do tính chất nguy hiểm của hành vi và yêu cầu phòng ngừa chung.
Đối với một số hành vi phạm tội quy định trong dự thảo Bộ luật Hình sự, hậu quả thường xảy ra do vô ý nhưng hành vi vi phạm có thể được thực hiện nhiều lần và tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục gây hậu quả nghiêm trọng.
Do đó, nếu chỉ căn cứ vào việc người phạm tội có khả năng khắc phục, bồi thường toàn bộ thiệt hại để cho phép quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt thì có thể dẫn đến bất bình đẳng trong áp dụng pháp luật...
Do đó, ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các điều luật có liên quan...
Cơ quan chủ trì soạn thảo cho hay, xuất phát từ thực tiễn, nhiều hành vi gây hậu quả với lỗi vô ý, chỉ gây hậu quả về tài sản, đặc biệt là các tội về giao thông. Mặc dù người phạm tội có khả năng và đã bồi thường toàn bộ thiệt hại nhưng vẫn phải bị kết án phạt tù với các mức án tương đối nghiêm khắc.
Trong trường hợp này, cần thiết phải có một quy định để hạn chế áp dụng các chế tài hình sự quá nặng đối với người phạm tội xuất phát từ yếu tố lỗi (vô ý), khách thể xâm hại (tài sản) và ý thức, thái độ của người phạm tội (đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại).
Quy định như dự thảo Bộ Luật một mặt tiếp tục thể chế hóa quan điểm của Đảng về việc tăng cường các hình phạt ngoài tù, giảm áp dụng hình phạt tù, ưu tiên các biện pháp dân sự, hành chính và chỉ xử lý hình sự trong trường hợp thực sự cần thiết;
Mặt khác thể hiện tinh thần nhân văn, nhân đạo trong chính sách hình sự, hạn chế tác động tiêu cực của hình phạt tù đối với xã hội và đối với người phạm tội. Do đó, đề xuất giữ nguyên như dự thảo Bộ luật.
Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã phối hợp với Viện KSND Tối cao rà soát, chỉnh lý các nội dung của dự thảo Bộ luật Hình sự và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự để đảm bảo thống nhất.
