Tài khóa mở rộng, tiếp sức mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh có sự hỗ trợ của AI.

Tăng trưởng được điều hành bằng “địa chỉ” cụ thể

Bước vào quý cuối năm, nền kinh tế có nền tảng thuận lợi hơn đáng kể so với đầu năm. Tăng trưởng cải thiện qua từng quý; công nghiệp, đặc biệt là chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực; thương mại, dịch vụ, xuất nhập khẩu, vận tải, du lịch duy trì đà mở rộng. Nhiều địa phương có nền tảng công nghiệp và đầu tư lớn tiếp tục tạo lực kéo cho tăng trưởng chung.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở việc các động lực đang vận động đồng đều hơn. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao trong thời gian dài khó có thể chỉ dựa vào một vài dự án lớn hay một khu vực riêng lẻ. Công nghiệp tăng nhưng tiêu dùng yếu thì sức cầu vẫn là điểm nghẽn. Đầu tư công tăng nhưng đầu tư tư nhân không theo sau thì hiệu ứng lan tỏa bị hạn chế. Xuất khẩu tốt nhưng năng lực sản xuất không mở rộng thì dư địa tăng trưởng cũng sớm chạm trần.

Bức tranh 9 tháng cho thấy các mắt xích này đang cùng cải thiện. Đó là nền tảng quan trọng hơn chính một con số tăng trưởng tại một thời điểm.

Kinh tế 9 tháng năm 2026 tiếp tục tạo được nền tảng tích cực cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Kết quả này cũng cần được nhìn trong cả quá trình điều hành từ đầu năm.

Tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026, Chính phủ đặt mục tiêu GDP cả năm phấn đấu từ 10% trở lên, đồng thời xây dựng kịch bản tăng trưởng theo từng quý, từng khu vực và giao chỉ tiêu cụ thể cho các địa phương. Bộ Tài chính được giao chủ trì theo dõi, đánh giá chỉ tiêu tăng trưởng GDP.

Cách làm này tạo ra một thay đổi đáng chú ý: tăng trưởng không còn là con số chờ đến cuối năm mới tổng kết.

Khi mục tiêu cả năm được “chia nhỏ” theo quý, ngành và địa phương, cơ quan điều hành có thể nhìn thấy sớm nơi nào đang lệch khỏi kịch bản, ngành nào còn dư địa, dự án nào có khả năng đóng góp thêm và vướng mắc nào cần xử lý ngay.

Vì thế, khi kết quả thực tế thấp hơn quỹ đạo đặt ra, áp lực không dồn đến cuối năm mới xuất hiện. Nó được nhận diện ngay trong quá trình điều hành.

Mục tiêu tăng trưởng cao tiếp tục được củng cố tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV. Trung ương xác định phấn đấu tăng trưởng “2 con số” trong giai đoạn 2026-2030, nhưng đi kèm yêu cầu rất rõ: giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn và gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu.

Đến giữa năm, khi bối cảnh thay đổi, kịch bản tiếp tục được cập nhật. Nghị quyết 168/NQ-CP ngày 27/6 điều chỉnh kịch bản và nhóm giải pháp cho các quý còn lại, tiếp tục giữ mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên; Nghị quyết 169/NQ-CP cùng ngày cụ thể hóa mục tiêu xuống từng địa phương.

Chuỗi quyết sách này cho thấy cách điều hành năm 2026 có một điểm nhất quán: không chỉ đặt mục tiêu, mà tìm “địa chỉ” tạo ra tăng trưởng.

Nếu một địa phương thấp hơn kế hoạch, câu hỏi phải là dự án nào có thể tăng tốc. Nếu sản xuất chậm, phải xác định ngành nào còn đơn hàng và công suất. Nếu đầu tư chưa đạt, phải biết dự án nào đang vướng mặt bằng, thủ tục hay vốn. Nếu tiêu dùng chưa đủ mạnh, cần nhìn vào thu nhập, chi phí và khả năng hấp thụ của thị trường.

Chính cách tiếp cận đó đã tạo nền tảng cho kết quả 9 tháng. Nhưng cũng chính nó cho thấy phần việc của quý IV rất cụ thể: không chỉ “giữ đà”, mà phải tìm thêm tốc độ ở từng ngành, từng dự án và từng nguồn lực.

Tài khóa mở rộng, nuôi dưỡng nguồn thu

Trong các công cụ điều hành 9 tháng qua, chính sách tài khóa là một điểm đáng chú ý. Dù đã miễn, giảm khoảng 185,6 nghìn tỷ đồng, gia hạn khoảng 60 nghìn tỷ đồng thuế, phí, nhưng thu ngân sách nhà nước vẫn tăng 12,1% so với cùng kỳ, đạt 2.187,3 nghìn tỷ đồng. Đây là hai con số cần được đặt cạnh nhau để thấy rõ hơn cách thức tài khóa đang được sử dụng để vừa hỗ trợ nền kinh tế, vừa củng cố nguồn thu.

Trong 9 tháng, thu ngân sách nhà nước tăng cao trong khi thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm thuế.

Thực tế, các chính sách hỗ trợ về thuế, phí không phải chỉ được triển khai riêng trong năm 2026. Nhiều công cụ đã được duy trì từ các năm trước và tiếp tục được kéo dài trong năm nay. Riêng chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ thuộc diện áp dụng thuế suất 10% tiếp tục được thực hiện đến hết ngày 31/12/2026.

Chính sách giảm 46 khoản phí, lệ phí được duy trì từ ngày 1/7/2025 đến hết năm 2026; cùng với đó là việc tiếp tục gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân trong năm 2026.

Đáng chú ý, trước biến động của giá năng lượng, chính sách thuế đối với xăng dầu cũng được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ, như giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế nhập khẩu và một số nghĩa vụ thuế liên quan, qua đó góp phần giảm chi phí vận tải, logistics và sản xuất.

Điều đó cho thấy hỗ trợ tài khóa không còn là một giải pháp tình thế trong một vài tháng, mà được sử dụng như một công cụ điều hành xuyên suốt nhằm giảm bớt chi phí và để lại thêm nguồn lực cho doanh nghiệp, người dân.

Thông thường, mở rộng hỗ trợ về thuế đồng nghĩa ngân sách phải chấp nhận giảm hoặc lùi thời điểm thu một phần nguồn lực trong ngắn hạn. Nhưng ở chiều ngược lại, nếu phần nguồn lực được giữ lại giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, mở rộng đầu tư, tăng doanh thu và tạo thêm việc làm, thì quy mô hoạt động kinh tế cũng lớn hơn, qua đó mở rộng chính cơ sở tạo thu cho ngân sách. Đó là kết quả của việc “nuôi dưỡng nguồn thu”.

Giảm thuế giá trị gia tăng có thể hỗ trợ tiêu dùng và sức mua. Các chính sách liên quan đến thuế, phí đối với nhiên liệu góp phần giảm bớt áp lực chi phí vận tải, logistics và sản xuất. Gia hạn thời gian nộp thuế, tiền thuê đất lại tác động trực tiếp đến dòng tiền, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn vốn lưu động trong thời điểm cần nhập nguyên liệu, trả lương hoặc mở rộng đơn hàng.

Tinh thần này được thể hiện khá rõ trong điều hành năm 2026. Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã định hướng điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, khai thác hiệu quả dư địa tài khóa để hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác.

Với ngành Tài chính, yêu cầu không chỉ là thu đúng, thu đủ. Xuyên suốt trong các cuộc họp triển khai nhiệm vụ , Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn yêu cầu toàn Ngành tiếp tục điều hành tài khóa chủ động, linh hoạt, tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và phát triển thị trường vốn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Nói cách khác, quản lý thu ngân sách trong giai đoạn này phải giải được 2 bài toán cùng lúc: bảo đảm nguồn lực cho ngân sách, nhưng không làm suy giảm sức sản xuất của khu vực doanh nghiệp. Thu được nhiều hơn trong ngắn hạn chưa chắc đã là phương án tốt nhất nếu làm doanh nghiệp thiếu dòng tiền; ngược lại, một phần nguồn thu được giãn hoặc giảm hôm nay có thể tạo điều kiện để hoạt động sản xuất, kinh doanh mở rộng và hình thành nguồn thu lớn hơn trong những năm sau.

Hướng hỗ trợ này tiếp tục được mở rộng vào cuối tháng 8. Ngày 24/8/2026, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 43/2026/QH16, giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp đối với thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng; đồng thời giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp đối với doanh nghiệp, tổ chức có mức doanh thu tương ứng. Chính sách áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026 và 2027.

Theo tính toán của Chính phủ, chính sách này dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 3.191 tỷ đồng năm 2026 và 3.510 tỷ đồng năm 2027. Tuy nhiên, phần nguồn lực được để lại cho hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ hỗ trợ tái đầu tư, mở rộng sản xuất, tăng thu nhập và qua đó tạo thêm nguồn thu cho ngân sách trong những năm tiếp theo.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết sẽ khẩn trương trình Chính phủ ban hành ngay Nghị định giảm 30% thuế thu nhập đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm.

Tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dự kiến khai mạc ngày 17/10/2026, Quốc hội sẽ xem xét nhiều dự án luật quan trọng trong lĩnh vực tài chính, thuế do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo. Đáng chú ý là dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân; cùng với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tài nguyên. Đây cũng là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện chính sách thuế theo hướng vừa mở rộng dư địa hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, vừa nuôi dưỡng nguồn thu và tạo nền tảng tài khóa bền vững hơn cho mục tiêu tăng trưởng cao.

Quý IV/2026: Không còn nhiều dư địa cho độ trễ

Kết quả 9 tháng năm 2026 là khả quan. Nhưng con số 9,01% đồng thời đặt ra một phép tính rất cụ thể cho chặng còn lại. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 ngày 3/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ rõ, muốn đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Theo Thủ tướng, đây là “áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề”, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải nỗ lực ở mức cao nhất.

Với mục tiêu 12,5% cho quý IV, nền kinh tế khó có thể chỉ dựa vào quán tính của 9 tháng trước.

Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát lại kịch bản tăng trưởng sau 9 tháng, xác định phần còn thiếu hụt so với mục tiêu; nhận diện những ngành, dự án còn khả năng tạo thêm giá trị gia tăng và xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục triển khai dự án. Các cực tăng trưởng như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh được yêu cầu khai thác mạnh hơn dư địa từ sản xuất, đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu, đầu tư công và đầu tư tư nhân.

Với Bộ Tài chính, Thủ tướng yêu cầu tiếp tục theo dõi sát tình hình trong nước và quốc tế, cập nhật kịch bản tăng trưởng, kịp thời đề xuất giải pháp thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Cùng với đó là những công việc rất cụ thể: khẩn trương triển khai chính sách giảm 30% thuế đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh thuộc diện được hưởng; đơn giản hóa quy trình quản lý thuế và thủ tục đầu tư công; điều chuyển vốn từ nơi không có khả năng giải ngân sang nơi có khả năng hấp thụ tốt hơn; đồng thời đánh giá hoạt động của doanh nghiệp để tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, tín dụng, mặt bằng, thị trường và chi phí tuân thủ.

GDP tăng 9,01% cho thấy nền kinh tế đã có lực. Quý III tăng 9,95% cho thấy tốc độ vẫn có thể được đẩy lên. Thu ngân sách tăng trong khi quy mô hỗ trợ thuế lớn cho thấy vẫn còn dư địa nhất định của tài khóa. Đầu tư tư nhân, FDI và đầu tư công cùng tăng cho thấy nguồn lực phát triển không chỉ nằm ở một khu vực. Phần việc còn lại là đưa những nguồn lực ấy chạy nhanh hơn trong 3 tháng cuối năm. Và xa hơn năm 2026, đây mới là vấn đề quyết định khả năng duy trì tăng trưởng 2 con số trong cả giai đoạn 2026-2030.