Các tập sách ứng dụng AR hiện nay như “Phiêu lưu ngân hà”, “Khu rừng kỳ thú” được kỳ vọng là một trong những thử nghiệm đáng chú ý khi kết hợp giữa sách in và công nghệ AR, cho phép hình ảnh tĩnh trên trang giấy “biến hình” thành mô hình 3D, giúp người đọc tương tác trực tiếp. Không chỉ dừng lại ở hiệu ứng thị giác, mô hình này được kỳ vọng sẽ thay đổi cách trẻ tiếp cận tri thức. Thay vì chỉ đọc và tưởng tượng, các em có thể “nhìn - nghe - chạm” vào kiến thức. Theo bà Đoàn Phương Thoa - nhà sáng lập SPACES (Hệ sinh thái giáo dục đồng hành cùng trẻ em Việt trên hành trình nâng tầm tri thức, nuôi dưỡng tư duy và kiến tạo tương lai bền vững), hiệu quả của sách AR không nằm ở việc “làm đẹp” cuốn sách, mà ở cách sử dụng công nghệ có chủ đích. “Nếu chỉ dùng AR để tạo hiệu ứng 3D cho hấp dẫn, thì đó chỉ là sự tò mò nhất thời. Nhưng nếu được thiết kế như một công cụ giáo dục, AR có thể thay đổi hoàn toàn trải nghiệm đọc của trẻ” - bà Phương Thoa nói. Điểm khác biệt lớn nhất của sách AR là chuyển đổi cách tiếp nhận từ thụ động sang chủ động.
Dù mở ra nhiều cơ hội, sách AR cũng đặt ra không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là nguy cơ người đọc, đặc biệt là trẻ em, bị cuốn vào phần hình ảnh mà bỏ qua nội dung chữ. Tiến sĩ Tùng Hiếu - giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM - cho hay, công nghệ không thay thế việc đọc, mà phải phục vụ cho việc đọc. Ông khẳng định, dù ứng dụng công nghệ nhưng cần phải đặt nội dung là trung tâm. Trong khi đó, sách ứng dụng AR chỉ giúp những gì trên trang giấy trở nên dễ tiếp cận hơn cho người đọc, nhất là với trẻ nhỏ, không phải yếu tố để các em cuốn vào mà xao nhãng kiến thức cần có. Bà Phương Thoa cũng nhấn mạnh, một cuốn sách AR vẫn phải là một cuốn sách đúng nghĩa, với câu chuyện, ngôn ngữ và cấu trúc kiến thức được đầu tư bài bản. “Trẻ vẫn phải đọc, phải suy nghĩ, phải kết nối thông tin thì mới hiểu trọn vẹn. Công nghệ không thể làm thay quá trình đó” - bà Phương Thoa khẳng định. Thực tế cho thấy, nếu lạm dụng công nghệ, sách rất dễ trở thành sản phẩm giải trí ngắn hạn. “Khi công nghệ được dùng quá mức, chúng ta có thể vô tình làm suy giảm khả năng tập trung và tư duy dài hạn của trẻ. Đây là điều đáng lo ngại” - bà Thoa cảnh báo. Ở góc độ ngành xuất bản, sự phát triển của sách công nghệ cũng đặt ra yêu cầu thay đổi. “Ngành xuất bản không còn chỉ là viết và in, mà phải hiểu về trải nghiệm, công nghệ và hành vi người dùng. Đây là một giai đoạn chuyển mình rất lớn” - bà Phương Thoa nhận định. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa đổi mới và bảo tồn giá trị truyền thống của việc đọc. Bà Phương Thoa nhấn mạnh vai trò của gia đình và nhà trường trong việc định hướng và giá trị lớn nhất của việc đọc không nằm ở thông tin, mà ở khả năng giúp con người “tĩnh lại”.
