Thành tựu rõ nét sau hơn một thập kỷ triển khai
Theo số liệu được công bố tại Hội thảo tham vấn định hướng Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 13/6, đến tháng 6/2025, cả nước có 6.058/7.696 xã đạt chuẩn nông thôn mới, tương đương 78,7%, hoàn thành 98,4% mục tiêu đề ra cho giai đoạn 2021-2025.
Trong số này, có 2.446 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, chiếm 40,4%; 655 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, chiếm 10,8%. Đáng chú ý, 1.508 thôn, bản đặc biệt khó khăn đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, tương đương 43% tổng số thôn, bản thuộc diện đặc biệt khó khăn.
 |
| 78,7% số xã đạt chuẩn nông thôn mới tính đến cuối tháng 6/2025. |
Bên cạnh kết quả về hạ tầng và tiêu chí xây dựng nông thôn mới, các chỉ số kinh tế - xã hội tại khu vực nông thôn cũng ghi nhận nhiều cải thiện tích cực. Năm 2024, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt khoảng 54 triệu đồng/người/năm, tăng 1,3 lần so với năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 1,93%; riêng khu vực nông thôn giảm xuống khoảng 3,1%. Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân từ 3%-4%/năm.
Một trong những điểm nhấn của chương trình là sự phát triển của Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Tính đến tháng 2/2025, cả 63 tỉnh, thành phố đã triển khai chương trình với khoảng 16.500 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên. OCOP đang trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và tạo thêm việc làm cho người dân.
Đánh giá về kết quả đạt được, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho rằng, giai đoạn 2021-2025 đã chứng kiến sự thay đổi toàn diện của khu vực nông thôn, với định hướng chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và tính bền vững. Đặc biệt, người dân ngày càng chủ động tham gia xây dựng nông thôn mới thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách.
Mục tiêu cao hơn nhưng thách thức cũng lớn hơn
Bước sang giai đoạn 2026-2035, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới được thiết kế với yêu cầu cao hơn, không chỉ hướng tới mở rộng số lượng địa phương đạt chuẩn mà còn nâng cao chất lượng phát triển và bảo đảm tính bền vững.
Theo định hướng chương trình, đến năm 2035, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn phấn đấu tăng ít nhất 1,6 lần so với năm 2030, tương đương khoảng 168 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên phạm vi cả nước giảm xuống dưới 1%.
 |
| Nhờ sức dân, những tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp hiện hữu ở khắp các vùng quê trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. |
Đối với các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, mục tiêu đặt ra là ít nhất 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó 70% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 25% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đồng thời, cả nước phấn đấu có ít nhất 15 tỉnh, thành phố hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới, trong đó từ 8-10 tỉnh, thành phố đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền tiếp tục là vấn đề lớn. Tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc, tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới mới đạt 54,2%; khu vực Tây Nguyên đạt 63,8%. Hiện vẫn còn 4 tỉnh thuộc vùng trung du và miền núi phía Bắc có dưới 30% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Ba tỉnh chưa có đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Bên cạnh đó, chất lượng một số tiêu chí sau đạt chuẩn chưa thực sự bền vững. Nhiều công trình hạ tầng xuống cấp do thiếu nguồn lực duy tu, bảo dưỡng. Tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch từ công trình cấp nước tập trung mới đạt khoảng 55%, thấp hơn nhiều so với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Một thách thức khác là quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn còn chậm. Tình trạng lao động trẻ rời khu vực nông thôn để tìm kiếm cơ hội việc làm tại các đô thị tiếp tục diễn ra, trong khi lực lượng lao động lớn tuổi chiếm tỷ trọng ngày càng cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đổi mới sản xuất và nâng cao năng suất lao động trong khu vực nông nghiệp, nông thôn.
Theo ông Nguyễn Văn Quân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính trong thời gian tới có thể đặt ra những yêu cầu mới trong xác định và đánh giá tiêu chí nông thôn mới. Do đó, cần có cơ chế phân cấp mạnh hơn cho địa phương để chủ động triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Từ góc độ chính sách, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho rằng thành công lớn nhất của chương trình thời gian qua là đã trở thành một cuộc vận động toàn dân. Theo ông, người dân đã đóng góp khoảng 3 triệu tỷ đồng cho xây dựng nông thôn mới, cho thấy niềm tin và sự đồng hành rất lớn của xã hội đối với chương trình.
Trong khi đó, nguyên Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết tổng nguồn lực huy động qua ba giai đoạn triển khai chương trình đã đạt gần 10 triệu tỷ đồng. Theo ông, đây là minh chứng cho thấy xây dựng nông thôn mới thực sự là chương trình của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Trong giai đoạn mới, xây dựng nông thôn mới cần tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy đầu tư hạ tầng sang phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và chất lượng sống của người dân. Cùng với đó là thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số, phát triển OCOP, du lịch nông thôn và thích ứng với biến đổi khí hậu.
