Hợp tác xã cần “cánh cửa” rộng hơn để tiếp cận tín dụng

Hơn 8,5 triệu tỷ đồng tín dụng cho HTX

Hiện nay, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam đối với các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có HTX, được quy định tối đa ở mức 4%/năm, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng lãi suất chung. Đây được xem là cơ chế quan trọng nhằm giảm chi phí vốn và hỗ trợ các HTX mở rộng sản xuất.

Song song với đó, hệ thống pháp lý về tín dụng cũng liên tục được hoàn thiện. Theo ông Nguyễn Ngọc Cảnh, việc ban hành Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và các quy định sửa đổi, bổ sung trong năm 2025 đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động cấp tín dụng, đặc biệt là việc cho phép cấp tín dụng bằng phương tiện điện tử và mở rộng các khoản vay nhỏ không yêu cầu chứng minh phương án chi tiết.

Ngoài ra, các cơ chế tín dụng đặc thù đối với khu vực nông nghiệp và HTX cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Các mức cho vay không có tài sản bảo đảm đối với HTX đã được nâng lên đáng kể, từ mức 1-3 tỷ đồng trước đây lên tối đa 5 tỷ đồng. Đối với các HTX tham gia liên kết với doanh nghiệp hoặc ứng dụng công nghệ cao, tỷ lệ cho vay không tài sản bảo đảm có thể đạt tới 70-80% giá trị dự án.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, dòng vốn tín dụng dành cho khu vực HTX đã có những bước tăng trưởng đáng ghi nhận. Theo Ngân hàng Nhà nước, dư nợ cho vay đối với chủ thể là HTX và liên hiệp HTX hiện đạt khoảng 7.000 tỷ đồng. Nếu tính cả các cá nhân, hộ gia đình là thành viên HTX, tổng dư nợ liên quan lên tới trên 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 46% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết thêm, ngoài việc cung cấp vốn, các tổ chức tín dụng còn đóng vai trò tư vấn cho HTX xây dựng phương án kinh doanh, hợp đồng bao tiêu sản phẩm và khuyến khích doanh nghiệp cùng tham gia bảo lãnh tín dụng cho HTX. Điều này góp phần giảm rủi ro tín dụng và thúc đẩy hình thành các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững.

Nút thắt nội tại khiến nhiều hợp tác xã khó tiếp cận vốn

Mặc dù dòng vốn tín dụng đã được cải thiện, song khả năng tiếp cận vốn của nhiều HTX vẫn còn hạn chế. Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, một số HTX vẫn phản ánh khó tiếp cận vốn tín dụng chính thức, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ cơ chế chính sách mà còn từ chính nội tại của các HTX. Nhiều HTX có quy mô nhỏ, năng lực quản trị còn hạn chế, chưa xây dựng được chuỗi liên kết bền vững. Bên cạnh đó, việc thiếu minh bạch trong dòng tiền và dữ liệu sản xuất khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong quá trình thẩm định và quản trị rủi ro.

Từ góc nhìn thực tiễn, đại diện nhiều HTX cũng thẳng thắn chia sẻ những khó khăn trong tiếp cận vốn. Ông Lưu Văn Diễn, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX cơ giới, xây dựng Vĩnh Thái (Khánh Hòa) cho biết, dù tham gia vào các chuỗi liên kết với doanh nghiệp, nhiều HTX vẫn gặp trở ngại khi vay vốn do thiếu tài sản bảo đảm và chưa có lịch sử tín dụng rõ ràng. Một trong những rào cản lớn là giá trị của hợp đồng liên kết chưa được công nhận đầy đủ trong quá trình thẩm định tín dụng.

“Nếu HTX có hợp đồng dài hạn với doanh nghiệp uy tín, hợp đồng đó cần được xem là một căn cứ bổ sung khi xét duyệt vay vốn, từ đó tạo điều kiện để HTX tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn,” ông Lưu Văn Diễn đề xuất.

Bên cạnh đó, rủi ro đứt gãy liên kết chuỗi giá trị cũng là yếu tố khiến tổ chức tín dụng thận trọng trong cấp vốn. Theo bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T nông sản Cao Phong (Phú Thọ), mối liên kết giữa HTX và doanh nghiệp hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên hợp đồng ngắn hạn, thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro khi thị trường biến động. Nếu không có cơ chế hợp tác dài hạn và chia sẻ rủi ro, liên kết rất dễ đứt gãy khi giá cả thị trường thay đổi.

Ngoài ra, năng lực nội tại của HTX cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận tín dụng. Ông Phạm Kim Tiến, Giám đốc HTX Nông nghiệp Sen Quê Bác (Nghệ An) cho rằng, niềm tin của doanh nghiệp và ngân hàng không thể xây dựng dựa trên sự hỗ trợ hành chính, mà phải dựa trên năng lực thực chất.

Theo ông Phạm Kim Tiến, nhiều HTX vẫn giữ tâm thế là đơn vị yếu thế, chờ hỗ trợ thay vì chủ động nâng chuẩn. “Nếu HTX không minh bạch tài chính, không chuẩn hóa quy trình và không đảm bảo chất lượng ổn định, thì rất khó trở thành đối tác tin cậy trong chuỗi giá trị,” ông Tiến nhấn mạnh.

Trước những thách thức nêu trên, các cơ quan quản lý và đại diện doanh nghiệp, HTX đều cho rằng việc khơi thông tín dụng cho khu vực HTX cần được thực hiện đồng bộ từ cả phía chính sách và nội tại của chính các HTX.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, trong thời gian tới, ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các chính sách tín dụng theo hướng phù hợp hơn với đặc thù hoạt động của HTX. Trong đó, việc cải tiến quy trình thủ tục, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong cấp tín dụng và mở rộng các gói vay ưu đãi sẽ được ưu tiên triển khai.

Một trong những định hướng quan trọng là tăng cường tín dụng cho các mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa HTX và doanh nghiệp. Các tổ chức tín dụng sẽ ưu tiên cấp vốn cho những dự án có hợp đồng tiêu thụ rõ ràng, vùng nguyên liệu ổn định và áp dụng công nghệ cao.

Ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn ThaiBinh Seed cho rằng, việc xây dựng mô hình “đồng đầu tư, đồng phát triển” giữa doanh nghiệp và HTX là hướng đi hiệu quả để nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Khi doanh nghiệp tham gia góp vốn, đầu tư hạ tầng và chuyển giao công nghệ, mức độ tin cậy của HTX đối với các tổ chức tín dụng sẽ được nâng cao.

Từ phía HTX, ông Phạm Kim Tiến cho hay, HTX cần xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, phân định rõ chức năng tài chính và quản trị, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Cùng quan điểm này, theo ông Lưu Văn Diễn, cần xây dựng khung hợp đồng mẫu cho liên kết HTX - doanh nghiệp, trong đó có các điều khoản chia sẻ rủi ro khi thị trường biến động. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn giúp tăng niềm tin của các tổ chức tín dụng khi xét duyệt hồ sơ vay vốn.