Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Chinhphu.vn
Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Nhiều ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ khó khăn trong đầu tư và phát triển năng lượng tái tạo, góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đề xuất luật hóa cơ chế phát triển điện mặt trời mái nhà
Đại biểu Lê Công Đỉnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) nhận định, điện mặt trời mái nhà là nguồn lực quan trọng, vừa góp phần giảm áp lực cung ứng điện trong mùa nắng, vừa giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về sử dụng năng lượng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy xuất khẩu bền vững.
Theo đại biểu, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26.6.2026 của Chính phủ đã nâng tỉ lệ điện dư được phép bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50% sản lượng điện phát ra theo quy định. Đây là bước tiến đáng chú ý trong chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà.
Tuy nhiên, để người dân và doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài, đại biểu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định mang tính nền tảng ngay trong luật, thay vì chỉ quy định tại các văn bản dưới luật.
Đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc tự sản xuất, tự tiêu thụ điện, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Đồng thời, cần có quy định về lộ trình, tỉ lệ mua bán phần điện dư phát lên lưới điện quốc gia.
Bên cạnh cơ chế mua bán điện, đại biểu Lê Công Đỉnh nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Theo đó, cần quy định các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến, khuyến khích sử dụng bộ biến tần thông minh, hệ thống đo đếm hiện đại, hướng tới phát triển mô hình nhà máy điện ảo, cho phép điều độ các nguồn điện phân tán nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.
Đáng chú ý, đại biểu kiến nghị có chính sách khuyến khích phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin tại chỗ, kết hợp cơ chế giá điện linh hoạt theo thời gian sử dụng.
Giải pháp này được kỳ vọng giúp người dân, doanh nghiệp chủ động hơn trong sử dụng điện, đồng thời giảm áp lực đối với lưới điện quốc gia khi nguồn điện mặt trời phát triển mạnh.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đề nghị công khai thông tin về khả năng tiếp nhận của lưới điện, đơn giản hóa thủ tục và minh bạch cơ chế mua bán điện dư, tạo điều kiện để người dân tiếp cận chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà.
Cần cơ chế chia sẻ rủi ro để phát triển điện gió ngoài khơi
Đối với điện gió ngoài khơi, đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) đánh giá, đây là lĩnh vực có tiềm năng phát triển lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt về vốn đầu tư, hạ tầng truyền tải và khả năng tiêu thụ điện.
Theo đại biểu, một dự án điện gió ngoài khơi có thể hoàn thành, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng vẫn không được huy động hết công suất do hạn chế của lưới điện hoặc yêu cầu vận hành hệ thống.
Điều này tạo ra rủi ro đáng kể cho nhà đầu tư, nhất là khi các dự án điện gió ngoài khơi thường có quy mô vốn lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của bên mua điện được chỉ định trong việc đàm phán, ký kết hợp đồng bảo đảm sản lượng điện tối thiểu dài hạn theo tỉ lệ và thời hạn do Chính phủ quy định.
Trường hợp dự án đã sẵn sàng phát điện nhưng không được huy động hoặc phải giảm công suất do hạn chế lưới điện, bên mua điện hoặc nguyên nhân khách quan, cần có cơ chế thanh toán bù đắp chi phí hợp lý để chia sẻ rủi ro.
Đại biểu nhấn mạnh, đề xuất này không nhằm buộc Nhà nước hoặc Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải mua điện bằng mọi giá, mà hướng tới phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng điện.
Cùng quan điểm cần hoàn thiện cơ chế đầu tư, đại biểu Lê Đào An Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) đề nghị làm rõ tiêu chí xác định dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn được áp dụng cơ chế không phải đấu thầu.
Theo đại biểu, cần quy định các tiêu chí khung về công suất, năng lực tài chính, công nghệ, thời hạn áp dụng và cơ chế hậu kiểm nhằm bảo đảm minh bạch, tránh nguy cơ hạn chế cạnh tranh.
Giải trình trước Quốc hội, Ủy viên T.Ư Đảng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, phát triển năng lượng tái tạo phải gắn với việc hoàn thiện và nâng cấp hệ thống lưới điện thông minh.
Theo Bộ trưởng, các nguồn năng lượng tái tạo có đặc tính phát điện không liên tục, chi phí biên cơ bản bằng không và không có dự phòng quay. Vì vậy, tỷ trọng và tiến độ phát triển các nguồn điện này phải đồng bộ với khả năng vận hành của hệ thống điện.
Đối với điện gió ngoài khơi, Bộ trưởng nhấn mạnh đây là lĩnh vực mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ cao và có liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh.
Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đồng thời phân định rõ điện gió ngoài khơi với điện gió gần bờ nhằm xây dựng chính sách phù hợp.
Việc hoàn thiện Luật Điện lực được kỳ vọng góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn để huy động nguồn lực phát triển năng lượng tái tạo và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.
