Đưa thể chế tài chính thực sự trở thành nguồn lực, động lực phát triển

Công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật của ngành Tài chính không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, mà còn khơi thông các nguồn lực cho phát triển. Ảnh: Lê Toàn

Với khối lượng lớn văn bản được xây dựng, ban hành mỗi năm, Bộ Tài chính đang đẩy mạnh đổi mới tư duy, chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, đồng thời đặt trọng tâm vào hiệu quả tổ chức thi hành để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Hoàn thiện thể chế tài chính, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Là Bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực, có phạm vi điều chỉnh rộng và liên quan trực tiếp đến hoạt động của nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp, Bộ Tài chính luôn xác định xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Đặc thù của lĩnh vực tài chính là nhiều chính sách không chỉ tác động đến hoạt động quản lý nhà nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, sản xuất, kinh doanh, phân bổ và sử dụng nguồn lực của toàn xã hội. Vì vậy, chất lượng thể chế có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô và khả năng huy động, phân bổ nguồn lực cho phát triển.

Trên cơ sở quán triệt các nghị quyết, chủ trương của Đảng và Chính phủ về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, Bộ Tài chính đã tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định thuộc phạm vi quản lý. Công tác xây dựng pháp luật được triển khai với khối lượng lớn, yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ.

Chỉ riêng từ đầu năm đến hết tháng 9/2026, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 237 văn bản, gồm 2 luật, 2 nghị quyết của Quốc hội, 84 nghị định, 8 nghị quyết của Chính phủ, 5 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 136 thông tư. Khối lượng văn bản này phản ánh phạm vi công việc rộng lớn của ngành Tài chính trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và hỗ trợ hoạt động của người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện thể chế không dừng lại ở xử lý những vấn đề phát sinh riêng lẻ mà được đặt trong yêu cầu rà soát tổng thể hệ thống pháp luật. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Bộ Tài chính đã chủ động rà soát các quy định thuộc phạm vi quản lý để đề xuất nhiệm vụ lập pháp của nhiệm kỳ.

Định hướng này hướng tới 3 yêu cầu lớn: Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ; đồng thời tạo hành lang pháp lý phù hợp với tiến trình cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Trong đó, yêu cầu cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh được đặt xuyên suốt trong quá trình xây dựng chính sách. Các quy định không còn phù hợp, chồng chéo hoặc làm phát sinh chi phí tuân thủ được tập trung rà soát để sửa đổi, bổ sung hoặc loại bỏ. Việc phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính cũng được đẩy mạnh, hướng tới giảm khâu trung gian, rút ngắn quy trình và tạo thuận lợi hơn cho đối tượng chịu tác động.

Đây là sự chuyển biến có ý nghĩa quan trọng đối với một lĩnh vực mà nhiều quy định pháp luật gắn trực tiếp với nghĩa vụ tài chính, quyền lợi và chi phí hoạt động của doanh nghiệp, người dân. Một quy trình được đơn giản hóa, một thủ tục được cắt giảm hay một quy định chồng chéo được tháo gỡ không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí thực hiện mà còn góp phần cải thiện tính dự báo của môi trường kinh doanh, nâng cao niềm tin của các chủ thể tham gia thị trường.

Cùng với cải cách thủ tục, việc hoàn thiện quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền được Bộ Tài chính tập trung triển khai. Bộ đã chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn diện các quy định thuộc lĩnh vực tài chính, đề xuất sửa đổi, bổ sung những nội dung liên quan đến thẩm quyền quản lý, bảo đảm phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc điều chỉnh này có ý nghĩa không chỉ ở khía cạnh tổ chức bộ máy mà còn liên quan trực tiếp đến tính liên tục, thông suốt của hoạt động quản lý nhà nước. Khi thẩm quyền được quy định rõ ràng, trách nhiệm được phân định cụ thể, các cơ quan và địa phương có cơ sở pháp lý để chủ động giải quyết công việc, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc gián đoạn trong thực hiện nhiệm vụ.

Chất lượng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tài chính tiếp tục được chú trọng trên các phương diện tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và khả năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Công tác tham vấn, lấy ý kiến và đánh giá tác động chính sách được quan tâm nhằm nâng cao chất lượng dự thảo trước khi ban hành, bảo đảm các quy định được xem xét từ nhiều góc độ, nhất là tác động đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động quản lý.

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo

Khối lượng công việc hoàn thiện thể chế trong thời gian tới của ngành Tài chính vẫn rất lớn. Yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục sửa đổi những quy định bất cập mà còn phải chủ động xây dựng khuôn khổ pháp lý đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 và mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước.

Trọng tâm trước hết là kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng trong Văn kiện Đại hội XIV cùng các nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; bảo đảm các định hướng lớn được cụ thể hóa thành chính sách và quy định pháp luật có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Đặc biệt, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật sẽ hết hiệu lực trước ngày 1/3/2027 được đặt ra nhằm không để xảy ra khoảng trống pháp lý, bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước và các giao dịch kinh tế được thực hiện liên tục, ổn định.

Cùng với đó là nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quá trình xây dựng văn bản.

Trong tiến trình này, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật được xem là yêu cầu có tính nền tảng. Thay vì thiên về thiết lập các điều kiện quản lý, kiểm soát bằng thủ tục hành chính và cơ chế cấp phép, chính sách hướng đến chuyển mạnh sang tạo lập môi trường thuận lợi, công khai tiêu chuẩn, tiêu chí và tăng cường hậu kiểm. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa mở rộng không gian chủ động cho người dân, doanh nghiệp, giảm sự can thiệp hành chính không cần thiết và khuyến khích sáng tạo, đầu tư, kinh doanh.

Đây cũng là tinh thần được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhiều lần nhấn mạnh trong chỉ đạo công tác hoàn thiện thể chế của Ngành. Theo Bộ trưởng, việc triển khai Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải hướng tới mục tiêu để thể chế thực sự trở thành nguồn lực, động lực phát triển, không còn là điểm nghẽn.

Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi tư duy từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và cơ chế xin - cho, mở rộng áp dụng tiêu chuẩn, tiêu chí, tăng cường hậu kiểm.

“Tư duy xây dựng pháp luật của chúng ta phải đổi mới. Từ việc nặng về quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo; giảm tối đa cơ chế xin - cho, giảm tối đa cấp phép; cái gì quản được bằng tiêu chuẩn, tiêu chí thì công bố tiêu chuẩn, tiêu chí và thực hiện hậu kiểm”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Thông điệp này đặt ra yêu cầu đổi mới không chỉ đối với nội dung từng văn bản mà còn đối với phương thức quản lý và tổ chức thực hiện chính sách. Một hệ thống pháp luật tốt không tạo thêm rào cản cho hoạt động kinh tế, mà phải xác lập rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể; tạo điều kiện để nguồn lực được vận hành thông suốt, đồng thời duy trì các công cụ kiểm tra, giám sát cần thiết để bảo đảm kỷ cương.

Trong Thư gửi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Tài chính nhân Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn tiếp tục nhấn mạnh tinh thần này. Bộ trưởng khẳng định, thời gian qua, với quyết tâm chính trị cao, công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế tài chính đã có bước chuyển mạnh mẽ; nhiều vướng mắc do quy định pháp luật đã được tháo gỡ kịp thời.

Bộ trưởng nhấn mạnh, chính sách dù tốt nhưng nếu không được triển khai kịp thời, đồng bộ, thống nhất và hiệu quả thì chưa thể chuyển hóa thành nguồn lực cho phát triển. Vì vậy, với tinh thần “Xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật ngành Tài chính thực chất, nghiêm minh, hiệu quả”, toàn ngành Tài chính phải hành động thực chất, làm việc hiệu quả nhằm giải phóng nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Bộ trưởng yêu cầu toàn Ngành tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, pháp luật theo định hướng của Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đồng thời, chú trọng hơn nữa công tác tổ chức thi hành pháp luật: kịp thời ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thống nhất; tăng cường theo dõi, kiểm tra, xử lý nhanh vướng mắc phát sinh; gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực thi, bảo đảm mỗi chính sách sớm đi vào cuộc sống.

Thông điệp của Người đứng đầu ngành Tài chính cũng đặt trách nhiệm cụ thể lên từng cán bộ, công chức, viên chức và người lao động. Mỗi cá nhân cần gương mẫu thượng tôn pháp luật, thực thi công vụ đúng quy định, tận tụy phục vụ; chủ động lắng nghe, hướng dẫn, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp hiểu đúng, thực hiện đúng chính sách; đồng thời kịp thời phản ánh những bất cập từ thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

“Với phương châm “Lắng nghe - Đồng hành - Hành động”, ngành Tài chính sẽ góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia hiện đại, minh bạch, hiệu quả, vì sự phát triển của đất nước”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn tin tưởng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, hoàn thiện thể chế tài chính có ý nghĩa như một động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô. Với sự nỗ lực, quyết tâm của toàn Ngành, thể chế tài chính không chỉ là công cụ quản lý mà đang trở thành nền tảng mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện để các nguồn lực được khơi thông và phát huy hiệu quả.