Từ ý tưởng đến thực tế sản xuất
Sản xuất thông minh là mô hình tích hợp các công nghệ tiên tiến như tự động hóa, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) nhằm kết nối toàn bộ hoạt động sản xuất theo thời gian thực. Mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian sản xuất mà còn hỗ trợ dự báo sự cố, kiểm soát chất lượng và tối ưu kế hoạch vận hành - những yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt đã ghi nhận hiệu quả rõ rệt từ quá trình chuyển đổi này. Điển hình, Công ty TNHH Thực phẩm Orion Vina đã triển khai dự án nhà máy thông minh tại cơ sở Khu công nghiệp Mỹ Phước 2 (Bình Dương) với mục tiêu tối ưu hóa quy trình sản xuất bằng công nghệ. Dự án được chia thành nhiều giai đoạn, ứng dụng các giải pháp gồm trung tâm điều hành thông minh (Intelligent Operation Center), tự động hóa robot, nền tảng IoT công nghiệp, giám sát và phân tích dữ liệu thời gian thực.
Dây chuyền sản xuất tại nhà máy của Công ty TNHH Thực phẩm Orion Vina.
Theo lãnh đạo công ty, sau khi triển khai giai đoạn đầu, nhà máy ghi nhận cải thiện rõ rệt: Tăng công suất sản xuất nhờ kiểm soát và tối ưu hóa quy trình; giảm thời gian dừng máy nhờ theo dõi dữ liệu theo thời gian thực và dự báo sự cố; chi phí kiểm tra chất lượng giảm, đồng thời chi phí năng lượng và vận hành được kiểm soát chặt hơn.
Mô hình này cũng thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp khi Orion Vina trở thành điểm tham quan trong các chương trình về nhà máy thông minh tại TP. Hồ Chí Minh năm 2025. Trong thời gian tới, doanh nghiệp dự kiến tiếp tục tích hợp MES và ERP nhằm đồng bộ quản lý từ sản xuất đến tài chính, hướng tới mô hình quản trị thông minh toàn diện.
Trong ngành dược phẩm, Công ty Cổ phần Traphaco cũng là một trong những doanh nghiệp tiên phong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nhằm nâng cao hiệu suất và chất lượng. Nhà máy sản xuất thuốc tân dược tại Hưng Yên đi vào hoạt động từ năm 2017, được đầu tư dây chuyền tự động hóa đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế. Nhờ đó, năng suất tăng gấp ba lần, trong khi số lao động giảm gần một nửa so với trước đây nhưng vẫn đảm bảo chất lượng và sản lượng ổn định. Đây là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Cơ hội mở rộng, thách thức song hành
Dù đạt được những kết quả tích cực, hành trình phát triển sản xuất thông minh tại Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức như chi phí đầu tư lớn, thiếu hụt nhân lực có kỹ năng số và yêu cầu kết nối, đồng bộ dữ liệu trong toàn hệ thống. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng AI trong sản xuất vẫn còn khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
Dưới góc độ chuyên gia, PGS. TS Ngô Văn Quang - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Đông Á nhận định: “Khi con người có tư duy số, có định hướng rõ ràng, việc ứng dụng công nghệ sẽ trở nên hiệu quả hơn. Xa hơn, với sự đồng hành của Nhà nước và doanh nghiệp, chúng ta hoàn toàn có thể tiến tới làm chủ công nghệ trong tương lai”.
Theo ông Quang, thời gian qua, Trung ương, Chính phủ và các bộ, ngành, đặc biệt là lĩnh vực khoa học, công nghệ và giáo dục đào tạo đã ban hành nhiều chiến lược, chính sách, khung năng lực quan trọng. Vấn đề đặt ra là làm sao các chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, tạo ra giá trị thực tiễn và góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số.
“Chương trình đào tạo cần gắn chặt với thực tiễn, đáp ứng nhu cầu của xã hội và thị trường lao động. Giáo dục đại học không chỉ dừng ở đào tạo, nghiên cứu, mà cần đi trước một bước, đóng vai trò hỗ trợ và dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế”, ông nói.
Ngoài ra, vai trò của doanh nghiệp cũng rất quan trọng vì đây là nơi trực tiếp sử dụng và “đặt hàng” nhân lực. Do đó, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến đánh giá năng lực, nhằm bảo đảm nhân lực đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn.
Khi ba trụ cột (cơ quan quản lý Nhà nước - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp) được kết nối chặt chẽ và vận hành đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực sẽ được nâng lên rõ rệt, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho phát triển trong tương lai.
