Khi sân khấu phải chủ động tìm khán giả
Sân khấu Việt Nam vẫn sôi động, nhất là tại TPHCM với khoảng 90-120 vở mới mỗi năm. Tuy nhiên, trước cạnh tranh từ các nền tảng giải trí số, sân khấu khó mở rộng khán giả nếu chỉ chờ người xem tìm đến.
Nhạc kịch là một ví dụ điển hình. Nhạc kịch đòi hỏi diễn viên đa kỹ năng, thời gian tập luyện dài và chi phí lớn. Trong khi lượng khán giả còn hạn chế, nhà sản xuất dè dặt đầu tư, khiến loại hình này khó hình thành thói quen thưởng thức.
Theo Jay-Thiện Nguyễn, người sáng lập Impact Theatre Saigon, nhạc kịch vẫn bị nhiều người xem là loại hình hàn lâm, xa cách. Vì vậy, các thử nghiệm như sân khấu 360 độ hay biểu diễn tại ga Metro Bến Thành giúp nghệ thuật này gần công chúng hơn, tăng trải nghiệm và sự tương tác.
Biểu diễn tại không gian công cộng giúp sân khấu chủ động tiếp cận khán giả mới. Tuy nhiên, đổi mới hình thức chỉ hiệu quả khi gắn với chất lượng nghệ thuật; nếu thiếu chiều sâu, tác phẩm khó giữ chân người xem.
Vì thế, cốt lõi vẫn là chất lượng và sự gần gũi. Phát triển nhạc kịch thuần Việt với câu chuyện, ngôn ngữ và tâm lý gần gũi có thể giúp sân khấu chạm tới khán giả, đồng thời tạo sức hút để họ quay lại.
Từ một vở diễn đến hệ sinh thái công nghiệp văn hóa
Nếu tìm khán giả là bài toán trước mắt, xây dựng một thị trường sân khấu bền vững mới là thách thức lâu dài.
Những chuyển động gần đây cho thấy nhiều đơn vị đã bắt đầu thay đổi tư duy. Tại Hà Nội, “Nét duyên Chèo Hà thành” được xây dựng như một sản phẩm nghệ thuật có khả năng biểu diễn định kỳ, phục vụ công chúng và du khách. Tại TPHCM, Hội Sân khấu TPHCM nhiệm kỳ 2026-2031 đặt mục tiêu củng cố Nhà hát Kịch Sân Khấu Nhỏ thành trung tâm thể nghiệm, đào tạo và phát triển tác phẩm mới.
Sân khấu cần kéo dài đời sống tác phẩm qua xuất bản, chuyển thể, nhượng quyền và kết nối với du lịch, giáo dục, công nghệ. Đây là bước chuyển từ “làm một vở diễn” sang phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Đạo diễn Đường Minh Giang chỉ ra một trong những điểm nghẽn của sân khấu là tư duy chờ kinh phí đặt hàng vẫn tồn tại ở một bộ phận đơn vị nghệ thuật. Trong khi đó, thị trường hiện nay đòi hỏi nhà sản xuất phải chủ động nghiên cứu khán giả, truyền thông, xây dựng thương hiệu và tổ chức bán vé chuyên nghiệp.
Cùng với đó là bài toán nhân lực. Sân khấu cần đạo diễn trẻ có tư duy mới, biên kịch có khả năng tạo câu chuyện hấp dẫn, nhà sản xuất chuyên nghiệp và đội ngũ kỹ thuật đáp ứng công nghệ hiện đại. Nếu thiếu những mắt xích này, một tác phẩm dù được đầu tư tốt vẫn khó tạo thành thương hiệu.
NSND Trần Ngọc Giàu đánh giá, cần thay đổi cách nhìn về hỗ trợ của Nhà nước, theo hướng đầu tư cho đời sống tinh thần của công chúng thay vì chỉ bao cấp cho đơn vị nghệ thuật. Khi khán giả có thêm điều kiện đến rạp, sân khấu mới có nguồn lực để tiếp tục sáng tạo.
Trong quá trình đó, bảo tồn và đổi mới không phải hai lựa chọn đối lập. Mùa kịch Lưu Quang Vũ 2026 là một minh chứng. Những tác phẩm được viết từ nhiều thập niên trước vẫn có thể chạm đến khán giả hôm nay bởi các vấn đề về hạnh phúc, trách nhiệm, phẩm giá và lựa chọn của con người chưa bao giờ cũ. Giá trị của di sản chỉ thực sự được duy trì khi nó tiếp tục sống trên sân khấu và đối thoại với hiện tại.
Việc NSƯT Thành Lộc chuẩn bị ra mắt Kịch đoàn Thành Lộc sau khi sân khấu Thiên Đăng đóng cửa cũng cho thấy sức sống bền bỉ của người làm nghề. Quan trọng hơn, theo nghệ sĩ, cần trao cơ hội cho lớp trẻ để họ từng bước kế thừa sân khấu.
Sân khấu Việt Nam vì thế đang đứng trước một bước ngoặt. Thách thức không chỉ là làm sao có thêm những vở diễn hay, mà còn là làm thế nào để khán giả muốn xem, có điều kiện xem và tiếp tục quay lại.
Từ chỗ chờ công chúng đến rạp, sân khấu cần chủ động tìm công chúng. Từ bán vé, cần tiến tới xây dựng thương hiệu. Từ bảo tồn đơn thuần, cần biến giá trị nghệ thuật thành nguồn lực phát triển.
