Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn. Ảnh: Đoàn phim Đất rừng phương Nam.
Từ "Tuổi thơ dữ dội" đến dấu ấn "Đất phương Nam"
Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn qua đời tại nhà riêng chiều 22.10, sau thời gian điều trị ung thư. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương đối với đồng nghiệp và khán giả, đặc biệt là những người từng gắn bó với bộ phim truyền hình “Đất phương Nam” - tác phẩm đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ người xem Việt Nam.
Sinh ngày 9.6.1953 tại Huế, Nguyễn Vinh Sơn có hành trình sáng tạo kéo dài hơn nửa thế kỷ. Dù không thực hiện số lượng phim đồ sộ, ông vẫn khẳng định vị trí riêng bằng những tác phẩm có sức sống lâu dài, thể hiện sự đầu tư kỹ lưỡng về nội dung, hình ảnh và chiều sâu văn hóa.
Một trong những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của Nguyễn Vinh Sơn là “Tuổi thơ dữ dội”, bộ phim ra mắt năm 1988, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Phùng Quán. Tác phẩm kể về những thiếu niên tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, khắc họa thế giới trẻ thơ giữa chiến tranh với sự đan xen của lòng dũng cảm, tình bạn, mất mát và những lựa chọn khắc nghiệt.
Bộ phim giành Bông Sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 9 năm 1990, đồng thời mang về cho Nguyễn Vinh Sơn giải Đạo diễn xuất sắc. Thành công này góp phần khẳng định năng lực kể chuyện của ông, đặc biệt ở cách tiếp cận đề tài lịch sử từ góc nhìn giàu cảm xúc của những nhân vật nhỏ tuổi.
Tuy nhiên, khi nhắc đến tên tuổi Nguyễn Vinh Sơn, dấu ấn nổi bật nhất vẫn là “Đất phương Nam”. Phát sóng năm 1997, bộ phim truyền hình được chuyển thể từ tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” của nhà văn Đoàn Giỏi, theo chân cậu bé An trên hành trình lưu lạc qua vùng sông nước Nam Bộ.
Dưới bàn tay dàn dựng của Nguyễn Vinh Sơn, miền Tây Nam Bộ hiện lên qua những dòng sông, rừng tràm, cánh đồng và những chuyến xuồng len lỏi giữa thiên nhiên. Nhưng sức hấp dẫn của tác phẩm không chỉ nằm ở cảnh sắc mà còn ở cách khắc họa con người Nam Bộ phóng khoáng, hào sảng, giàu lòng nghĩa tình và sẵn sàng cưu mang nhau trong nghịch cảnh.
Sự kết hợp giữa câu chuyện phiêu lưu, diễn xuất, âm nhạc và chất liệu văn hóa bản địa tạo nên sức sống bền bỉ cho bộ phim. Gần ba thập kỷ trôi qua, hình ảnh bé An, thằng Cò, ông Ba Ngù hay Võ Tòng vẫn được nhiều khán giả nhớ đến. Ca khúc “Bài ca đất phương Nam” cũng góp phần tạo nên dấu ấn riêng cho tác phẩm.
“Đất phương Nam” không chỉ là một thành công của phim truyền hình mà còn góp phần đưa văn hóa, cảnh sắc và con người Nam Bộ đến gần hơn với công chúng. Tác phẩm trở thành một dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử phim truyền hình Việt Nam, đồng thời đặt ra chuẩn mực đáng tham khảo về khả năng chuyển thể văn học thành tác phẩm nghe nhìn giàu bản sắc.
Những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật và di sản để lại
Sau thành công của “Đất phương Nam”, Nguyễn Vinh Sơn tiếp tục ghi dấu ấn với điện ảnh qua “Trăng nơi đáy giếng”, ra mắt năm 2008. Lấy bối cảnh Huế, phim xoay quanh cuộc đời cô giáo Hạnh, do Hồng Ánh thủ vai, qua đó khai thác những ràng buộc trong hôn nhân, thân phận người phụ nữ và những bi kịch âm thầm phía sau vẻ ngoài bình lặng.
Khác với không khí phiêu lưu của “Đất phương Nam”, tác phẩm này lựa chọn nhịp kể tiết chế, tập trung vào tâm lý nhân vật và những xung đột nội tâm. Không gian văn hóa Huế được sử dụng như một phần quan trọng của câu chuyện, góp phần làm nổi bật sự giằng xé giữa bổn phận, niềm tin và khát vọng cá nhân.
“Trăng nơi đáy giếng” giành Bông Sen Bạc cho phim truyện điện ảnh tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 16 năm 2009, đồng thời được giới thiệu tại các liên hoan phim quốc tế. Vai diễn cô Hạnh cũng giúp Hồng Ánh giành giải Nữ diễn viên xuất sắc tại Liên hoan phim Dubai năm 2008.
Ba tác phẩm tiêu biểu ở ba không gian khác nhau - chiến tranh trong “Tuổi thơ dữ dội”, miền sông nước Nam Bộ trong “Đất phương Nam” và đời sống trầm mặc của xứ Huế trong “Trăng nơi đáy giếng” - cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận con người và văn hóa của Nguyễn Vinh Sơn.
Năm 2023, khi “Đất rừng phương Nam” được chuyển thể thành phim điện ảnh dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, Nguyễn Vinh Sơn tham gia với vai trò cố vấn. Sự hiện diện của ông cho thấy mối liên hệ giữa tác phẩm truyền hình năm 1997 và nỗ lực đưa câu chuyện của nhà văn Đoàn Giỏi đến với khán giả ở một thế hệ mới.
Nguyễn Vinh Sơn là anh cả trong gia đình có nhiều thành viên hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh. Em trai ông là nhà sản xuất Trinh Hoan, Giám đốc Công ty Sản xuất phim Hoan Khuê (HKFilm); người em út Nguyễn Minh Cao cũng theo đuổi công việc đạo diễn.
