Moong than 917 của Công ty Than Hòn Gai tại phường Cao Xanh đã dừng hoạt động có thể tận dụng để làm du lịch. Ảnh: Nguyễn Hùng
Tại buổi làm việc mới đây giữa UBND TP Quảng Ninh với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), ông Bùi Văn Khắng - Chủ tịch UBND TP Quảng Ninh - đề nghị TKV, bên cạnh hoạt động khai thác than, nghiên cứu chuyển đổi, tận dụng một số hạ tầng, không gian mỏ phù hợp để phát triển du lịch. Đề xuất này nhằm mở ra hướng khai thác một nguồn tài nguyên du lịch đặc biệt của Quảng Ninh.
Trước đây, Báo Lao Động cũng đã có một số bài viết về tài nguyên du lịch than - “mỏ vàng” vẫn đang ngủ quên.
Theo đó, bên cạnh vịnh Hạ Long, Yên Tử, Quảng Ninh sở hữu các mỏ than lộ thiên, hầm lò với cảnh quan địa chất đặc thù cùng bề dày văn hóa, lịch sử của ngành công nghiệp khai khoáng.
Không chỉ có cảnh quan, những không gian này còn gắn với câu chuyện về sức lao động, sự sáng tạo và cống hiến của nhiều thế hệ thợ mỏ đã đem “vàng đen” về cho đất nước.
Đây được xem là nguồn tài nguyên hiếm có để hình thành những sản phẩm du lịch khác biệt. Đặc biệt, các moong than đã dừng khai thác có thể trở thành không gian trải nghiệm mới nếu được nghiên cứu, tổ chức phù hợp, bảo đảm an toàn và hiệu quả.
Thực tế, ý tưởng đưa du khách vào mỏ than đã được đặt ra từ nhiều năm trước.
Năm 2006, Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch Quảng Ninh phối hợp với một số doanh nghiệp lữ hành thí điểm tour tham quan công trường khai thác lộ thiên của Công ty CP Than Hà Tu, TP Hạ Long cũ. Tuy nhiên, chương trình chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi dừng lại, chủ yếu do những lo ngại về an toàn.
Sau đó, nhiều doanh nghiệp lữ hành tiếp tục đề xuất cho phép đưa du khách tham quan các cơ sở sản xuất, di tích của ngành Than để tăng trải nghiệm. Nhưng những ý tưởng này vẫn chưa trở thành sản phẩm du lịch thực tế.
Không chỉ các moong than, hầm lò, nhiều công trình và không gian gắn với lịch sử ngành Than cũng có tiềm năng trở thành những sản phẩm du lịch đặc thù.
TKV đang quản lý 6 di tích lịch sử tại Quảng Ninh, trong đó có 3 di tích lịch sử cấp quốc gia và 4 di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây là những di sản văn hóa vật thể có giá trị, không chỉ phục vụ giáo dục truyền thống, mà còn có thể trở thành nguồn tài nguyên cho các sản phẩm du lịch lịch sử, văn hóa.
Ba di tích lịch sử cấp quốc gia gồm: Di tích lịch sử Ngã Tư đường lên mỏ Đèo Nai - nơi mở đầu cuộc tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ ngày 12.11.1936, biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết và truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của thợ mỏ Vùng Than.
Cụm di tích lịch sử Cầu Poóc tích số 1 - Trận địa pháo cao xạ - Hầm chỉ huy của Xí nghiệp Tuyển than Cửa Ông ghi dấu những năm tháng vừa sản xuất, vừa chiến đấu bảo vệ Vùng mỏ. Đáng chú ý, ngày 7.11.1929, đồng chí Ngô Huy Tăng đã treo cờ đỏ Búa Liềm trên cầu trục để kỷ niệm lần thứ 12 Cách mạng Tháng Mười Nga.
Di tích thứ ba là Địa điểm Bác Hồ thăm mỏ Đèo Nai năm 1959 - nơi lưu giữ những tình cảm, sự quan tâm sâu sắc cùng lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cán bộ, công nhân ngành Than.
Các di tích cấp tỉnh gồm: Địa điểm khai thác than đầu tiên của Việt Nam, gắn với dấu mốc ngày 10.1.1840, khi vua Minh Mạng chuẩn y sớ tấu của Tổng đốc Tôn Thất Bật cho phép khai thác than ở vùng núi Yên Lãng, nay thuộc phường Mạo Khê, tỉnh Quảng Ninh.
Cùng với đó là Di tích lịch sử Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ (SFCT), được xây dựng từ năm 1888, đến nay cơ bản còn nguyên vẹn, mang dấu ấn kiến trúc và lịch sử thời kỳ khai thác thuộc địa, phản ánh giai đoạn hình thành công nghiệp than tại vùng Mỏ.
Di tích lịch sử - văn hóa Lò giếng đứng Mông Dương lại là chứng nhân cho sự phát triển công nghệ khai thác hầm lò, đồng thời ghi dấu tinh thần lao động bền bỉ, sáng tạo và ý chí vượt khó của các thế hệ thợ mỏ.
